پایگاه خبری تحلیلی آریا جوان

آخرين مطالب

خروج بی‌بازگشت نخبه‌ها از کشور انديشه

خروج بی‌بازگشت نخبه‌ها از کشور
  بزرگنمايي:

آریا جوان-

تهران- ایرنا- بر اساس گزارش بنیاد ملی نخبگان طی 18 سال(1378-1396) 2 درصد از کل دانشجویان ایرانی از کشور خارج شده و تا سال 2016 بیش از 50 هزار دانشجو در خارج از کشور مشغول کار و تحصیل هستند.

شایسته‌سالاری را می‌توان یکی از شاخصه‌های اصلی برای محاسبه میزان توسعه‌یافتگی کشورها دانست. بنابر نتایج تحقیق شعبانی‌نژاد و همکاران در سال 1390 شایسته سالاری با فرآیند توسعه ارتباط تنگاتنگی دارد. بر این اساس می‌توان گفت میزان به کارگیری از ظرفیت نخبگانی در اداره امور سیاسی، اقتصادی و فرهنگی یک شاخص مهم برای میزان توسعه‌یافتگی است. این درحالیست که ایران مطابق با گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت و به نقل از یونسکو، در سال 2016 در رتبه 18 مهاجر فرست نخبگان قرار دارد. سیر خروج نخبگان از کشور از سال 1388 به بعد با شدت روبرو بود تا جایی‌که به گفته «مهدی سیدی» رئیس کارگروه نخبگان شورای عالی انقلاب فرهنگی، متأسفانه مهاجرت دانشجویان کشور به خارج رو به رشد است به گونه‌ای که جدیدترین آمار مهاجرت 11 هزار و 300 نفر در سال 2015 ــ 2014 را نشان می‌دهد که نسبت به قبل 16 درصد رشد داشته است.

این میزان از خروج هرچند بنابر صحبت‌های «علی مرتضی بیرنگ» قائم مقام امور بین‌الملل معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، در سال‌های اخیر کاهش داشته است اما میزان مهاجرت نخبگان از کشور همچنان بالاست. تراژدی غمناک هر روز پیچیده‌تر شده و ابعاد جدیدتری را به خود اختصاص می‌دهد. به نحوی که هم اکنون در ایران، بسیاری از ورودی‌های دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی با رتبه‌ی دو رقمی (1-99)، در سال دوم تحصیل برای ادامه‌ی تحصیل پس از دوره‌ی کارشناسی، نامه ­ای از بهترین دانشگاه‌های دنیا با بهترین امکانات دریافت می­ کنند.

گرچه می‌توان در درجه نخست دلایل اقتصادی را در مهاجرت نخبگان موثر دانست، لیکن این مسئله از بعد اجتماعی و فرهنگی هم از اهمیت زیادی برخوردار است.

چه کسانی مهاجرت می‌کنند؟

باید دقت داشت برای مهاجرت از کشور و ورود به کشور جدید قوانین مهاجرتی فراوانی برای مهاجران تازه وجود دارد. به عنوان مثال برای مهاجرت به کانادا و یا کشورهای توسعه‌یافته، داشتن شرایط ویژه مانند توانایی علمی یا مالی، شرایط سنی، میزان نوآوری و خلاقیت و در یک کلام کارآمد بودن و موثر بودن برای کشور مقصد از اهمیت بالایی برخوردار است.

بنابراین آن‌هایی که از کشور مهاجرت می­ کنند خیلی فقیر یا بد آموزش دیده نیستند؛ اتفاقاً آن­ها جزء آن کسانی هستند که نمی‌توانند ترک وطن کنند. از این‌رو کسانی‌که ترک وطن می ­کنند یا آن‌هایی هستند که خیلی خوب آموزش دیده‌اند، که در حد متوسط و یا تراز بالا هستند و یا از میزان سرمایه‌ زیادی برای سرمایه‌گذاری در تولید، اشتغال و در نهایت رفاه جمعی برخوردارند. بنابر گزارش موسسه آموزش بین‌المللی، این موسسه تخمین می‌زند دانشجویان ایرانی در سال 2015 بیش از 320 میلیون دلار وارد چرخه اقتصاد آمریکا کرده باشند. این میزان سرمایه‌ای که در سال 2015 از کشور خارج شده تقریباً نزدیک به 5 هزار میلیارد تومان و برابر با نیمی از مبلغ معوقات وزارت آموزش پرورش در پرداخت حقوق طی 15 سال گذشته است.

به گفته وزیر وقت تعاون،کار و رفاه اجتماعی در سال 1397 ایجاد هر شغل در کشور نیازمند 60 میلیون تومان اعتبار است که با رقم فوق و با توجه به قیمت ارز، می‌توان برای تقریباً 74 هزار و 500 نفر در سال اشتغالزایی کرده و چرخ تولید را رونق اساسی بخشید. این گفته بدین معنی است که تنها مبلغ مورد نظر از کشور خارج نشده بلکه، فرصت اشتغال‌زایی برای نزدیک به 74 هزار نفر از دست رفته است.

در حسرت جایگاه اجتماعی     

دانشگاه رفتن و داشتن تحصیلات دانشگاهی در ایران چندان مشکل نیست، شما معمولاً اجازه دارید تا در هر زمینه­ ای که مایل هستید یک تلاشی داشته باشید. درحالی‌که هیچ­کس شما را نه تنها از این روند باز نمی‌دارد، بلکه تشویق به ادامه تحصیل  نیز می کند  همواره در دستور کار مسئولان آموزش و پرورش و آموزش عالی ایران هم بوده است.

اما مسئله درست از جایی آغاز می‌شود که این فرآیند در بوروکراسی اداری و اجرایی کشور گرفتار شده و تسهیلات و قوانین نیز با محدودیت روبرو می‌شوند. مثلاً فرصت ­های شغلی و تحقیقاتی که انتظار می‌رود تا در اختیار این دانش‌آموختگان قرار بگیرد بسیار اندک و محدود می‌شود. این درحالیست که بسیاری از این دانش‌آموختگان که از این مراکز فارغ‌التحصیل می ­شوند، می­ توانند به آسانی از هر جایی از جهان پذیرش گرفته و در یک برنامه تراز اول در جهان شرکت داشته، و آن را به سرانجام برسانند.

باید درنظر داشت که همین نخبگان برای رسیدن به جایگاه اجتماعی و علمی در داخل کشور با مسائل و مشکلات زیادی روبرو هستند. عدم توجه به شایسته سالاری در جذب نخبگان از این مشکلات است. برای مثال «مجتبی صدیقی» معاون وزیر و رئیس سازمان دانشجویان در سال 1393 بیش از 3 هزار دانشجوی دکتری مرتکب تخلف شده و اعلام می‌کند که تعداد یک هزار و 884 مورد تبدیل بورس خارج به داخل شدند که از این تعداد 228 نفر معدل کارشناسی زیر 14 داشتند. معدل کارشناسی ارشد 305 نفر از کسانی‌که بورس تحصیلی خود را از خارج به داخل تبدیل کرده‌اند هم زیر 16 و در مقابل نام 235 نفر هیچ عددی به عنوان معدل ذکر نشده است. شرط سنی 33 سال درباره 325  نفر رعایت نشده و 183 نفر هم در پرونده خود سند محضری برای تعهد خدمت نسپرده‌اند.

هرچند «رضا فرجی دانا» وزیر وقت علوم، تحقیقات و فناوری در جلسه استیضاح خود این موضوع را صریحاً رد کرده و می‌گوید «لفظ تخلف 3 هزار بورسیه درست نیست و تعداد تخلفات صورت گرفته را کمتر اعلام می‌کند»، اما باید در نظر داشت که همین تعداد در برابر مجموع نخبگانی‌که بنابر آمار 50 هزار نفری دانشجویان ایرانی محصل در خارج از کشور که بر اساس گزارش بنیاد ملی نخبگان طی 18سال یعنی از سال 1378 تا 1396 از کشور خارج شده‌اند، قابل تامل است. در واقع این تعداد، از مزایای اجتماعی و علمی نظیر برخورداری از کرسی دانشگاهی و موثر بودن در جامعه محروم شده‌ و به جای آن‌ها کسانی بر کرسی دانشگاهی تکیه زده‌اند که صلاحیت آن را نداشته‌اند.

از این مطلب می‌توان این‌گونه نتیجه گرفت که عملاً  شایسته‌سالاری با چنین اقدامی به حاشیه رفته و همین امر کافیست تا تعداد زیادی از نخبگان را به مهاجرت خارج از کشور ترغیب کند. موارد اجتماعی و فرهنگی که به نوعی تعیین کننده جایگاه فرد در جامعه است از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است که متاسفانه مورد توجه مسئولان قرار نمی‌گیرد.

به گفته «دورکیم» جامعه‌شناس فرانسوی، نوع پیوند اجتماعی فرد با جامعه می‌تواند سر منشا بروز بسیاری از آسیب‌های اجتماعی باشد. در ایران پدیده‌ی مهاجرت نخبگان و متخصصان به خارج از مرزها به عنوان یک آسیب اجتماعی در دوران مدرن، سابقه‌ای بیش از 40 سال دارد و به دوران پیش از انقلاب باز می‌گردد. مهاجران ایرانی تنها ترک وطن نمی‌کنند تا پول بدست بیاورند، چرا که می‌توان در ایران هم پول بدست آورد. از این‌رو به نظر می‌رسد آن­ها به دنبال ارتقای اجتماعی و تحصیلی هستند، که همین امر موجب فرار مغزها می­ شود.           

نظام آموزشی ایران در تولید افرادی با کیفیت آموزشی خوب و بالا در مقطع لیسانس(و یا افرادی با ضریب هوشی بالا در زمینه کسب و کار)موفق عمل می‌کند، اما بعد از این­که این افراد به پختگی و بهره­ برداری رسیدند، تجهیزات و فرصت کافی برای استفاده آن­ها را فراهم نمی‌کند.



نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

نکاتی برای حفظ سلامت عروق عروق خونی

در دهه‌های مختلف زندگی خود مستعد چه اختلالات روانی هستیم؟

«این روزا» چگونه از خودمان مراقبت کنیم؟

درمان سرگیجه در دوره قاعدگی

آیا می‌دانید سلامت روان چیست؟

حجامت چیست؟ کاربرد‌ها و مزایای آن را بخوانید

7 فناوری باورنکردنی در سال 2020

بارداری پوچ چیست؛ علائم، درمان و راه‌های پیشگیری آن کدامست؟

خروج بی‌بازگشت نخبه‌ها از کشور

وزن و رژیم غذایی چه تاثیری در برابر ابتلا به سرطان دارد؟

7 عادت ضدطلاق‌ برای تضمین خوشبختی

هیچ‌چیز به اندازه استرس قاعدگی را مختل نمی‌کند

با مهم ترین تغییرات مغز پس از تولد کودک بیشتر آشنا شوید

چرا عشاق لایک و فالوور، به دردسر می‌افتند؟

اوج باروری زنان در چه سنی است؟

زنانِ دغدغه‌مند؛ وجه بارز سینمای دهۀ 80

چرا مشاوره پیش از ازدواج اجباری نشده است؟

آیا بازیابی حافظه بیماران مبتلا به آلزایمرچقدر امکان پذیر است؟

وضعیت آماری طلاق و ازدواج کشور

چرا زنان بعد از ازدواج چاق می شوند؟

ردپای آلودگی در وارونگی روحی

چقدر زمان صرف کار‌های روزانه در طول زندگی می‌کنیم؟

سرزنش با فرد افسرده چه می‌کند؟

رفتار والدین، شخصیت کودک‌ را می‌سازد

زیاده‌روی در مصرف نان و برنج با بدن چه می‌کند؟!

شبکه های اجتماعی عامل ابتلای کودکان به افسردگی!

این خانه یا آن خانه، مشکل امشب زوج های جوان!

فواید داشتن خواهر و برادر؛ از کودکی تا سالمندی

علل و علائم بلوغ زودرس دختران

متولدان کدام فصول باهوش‌تر هستند؟ / زنان بهره هوشی بیشتری دارند یا مردان؟

چالش گیاهخواری

فلج مغزی در کودکان؛ علائم و راه‌های درمانش

گردنه پر پیچ‌ و‌ خم سال اول ازدواج!

تاثیر باور نکردنی خروپف بر افزایش طلاق

هر" تریپ" چند؟ / گزارشی از افزایش مصرف مخدرهای جدید در جامعه

راه‌حل رفع بوی نامطبوع در تهران چیست؟

چرا مادران پس از زایمان احساس افسردگی می‌کنند؟

مبتلایان به میگرن چه ویتامینی مصرف کنند؟

روابط جنسی و نقش آن در ایجاد رابطه عاطفی

با استرس مقابله نکنید!

بیوتین چیست و آیا واقعا به رشد مو کمک می‌کند؟

افزایش اعتیاد بین حاشیه‌نشین‌ها

مهمترین علت ابتلا به «پارکینسون» چیست؟

راینوپلاستی یکی از پر چالش‌ترین مداخلات درمانی است

88.5 درصد زنان قربانی همسرآزاری، خانه‌دار هستند

سرد شدن مغز چه بلایی بر سرتان می‌آورد؟

6 عارضه جانبیِ زیاده‌روی در مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها

دانشمندان برای اولین بار انسان را در حالت زیست تعویقی قرار دادند

کدام دختران زودتر فریب می خورند؟

پیشگیری از کودک آزاری با چند مهارت ساده