آریا جوان

آخرين مطالب

محمدرضا شفیعی‌کدکنی چطور شاعر شد؟ / فرخی یزدی روی من تأثیر گذاشت انديشه

محمدرضا شفیعی‌کدکنی چطور شاعر شد؟ / فرخی یزدی روی من تأثیر گذاشت
  بزرگنمايي:

آریا جوان - در سنین هفت‌هشت سالگی نخستین شعر را در هجو یک هم‌بازی‌ام گفته بودم که خیلی هم زشت بود و در عین حال زیبا.

استاد محمدرضا شفیعی‌کدکنی اهل مصاحبه نیست. این را خیلی‌ها می‌گویند. آنهایی که اندکی حشر و نشر با این استاد 81ساله ادبیات فارسی دارند می‌دانند که او بارها درخواست گفت‌وگو با رسانه‌ها را رد کرده است. استاد در سال1369 گفت‌وگویی مفصل در شهر فرانکفورت آلمان انجام داده است که بخشی از این گفت‌وگو به خواسته خود استاد در مقدمه کتاب «گزینه اشعار شفیعی‌کدکنی» انتشارات مروارید منتشر شده. دکتر شفیعی کدکنی به همراه زنده‌یاد مهدی اخوان‌ثالث برای شرکت در یک کنگره شعر به آلمان رفته بوده و این مصاحبه هم در خانه فرهنگ جهان در برلین انجام شده است. به هر حال برای تکمیل این پرونده، نیاز به حرف‌های خود استاد هم داشتیم و چون ایشان اهل مصاحبه نیست، بخش کوتاهی از این گفت‌وگوی قدیمی را اینجا آورده‌ایم. اینها پاسخ استاد به سؤال‌های ابتدایی این گفت‌وگو درباره نخستین تجربه‌های شاعری او است.
اولین شعر در هجو یک هم‌بازی
در سنین هفت‌هشت سالگی نخستین شعر را در هجو یک هم‌بازی‌ام گفته بودم که خیلی هم زشت بود و در عین حال زیبا. این را در دکان بقال سر کوچه‌مان وقتی رفته بودیم با آن هم‌بازی‌مان چیزی بخریم، خواندم. یعنی یک چیزی در هجوش همانجا فی‌المجلس گفتم که آن بقال تهدیدم کرد و گفت به پدرت می‌گویم. دیگر بیشتر از این چیزی یادم نیست. از شعرهایی که یادم است، در قضیه 28مرداد یک مخمسی در قضیه‌ گرفتاری دکتر مصدق گفته بودم. غزل‌های حافظ را تخمیس می‌کردم، از اینجور چیزها. فکر می‌کنم بیشتر هرچه هست اگر مانده باشد دور و بر 28مرداد و این‌ها... یادم است کمی بعد از سقوط دکتر مصدق بود. یعنی درست واقعه‌ 28مرداد نبود، ولی وقتی بود که آنها در فرمانداری نظامی و اینها بودند و ما بچه بودیم و چیزی نمی‌فهمیدیم.
مادرم دیوان حافظ را حفظ داشت
[آن زمان] خیلی تحت‌تأثیر فرخی یزدی بودم. یعنی، با حافظ که در حقیقت از بچگی خیلی مأنوس بودم. مادرم، خدا بیامرزدش، حافظ را حفظ داشت و مرا با حافظ مأنوس کرده بود. ولی از شعر معاصرین، نخستین شاعر معاصری که در حقیقت تمام دیوانش را خواندم و خیلی خوشم آمد و می‌توانم بگویم تا حدی هم روی روحیه‌ام اثر گذاشت، فرخی یزدی بود. و آن قضیه از این قرار است که من، می‌دانید که، مدرسه نرفته‌ام. من مدرسه و دبستان و دبیرستان و اینها نرفته‌ام، من یک‌مرتبه رفتم دانشکده ادبیات. ولی دبستان و دبیرستان نرفتم و طبعا این آموزش دوره‌ متوسطه را بعدها به فکرم افتاد که بروم و داوطلب امتحان بدهم و دیپلم گرفتم و رفتم دانشگاه. طبعا کتاب‌های درسی دبستانی و دبیرستانی هم در اختیار من نبود. درس من در مدرسه طلبگی بود و بیشتر هم در مراحل اولیه در خانه‌مان پیش پدرم.
رفتم که فرخی را کشف کنم
یادم است هم‌بازی‌ای داشتم که به دبیرستان می‌رفت، کلاس اول دبیرستان بود، یک‌بار کتابش، گمان می‌کنم، خانه ما جا ماند. کتاب اول فارسی. و در این کتاب اول فارسی مقداری شعر بود، از قدما شعرهایی بود خیلی لطیف و این‌ها، یک ترکیب‌بندی از فرخی سیستانی را یکی‌دو تکه‌اش در وصف بهار را نوشته بودند و یادم است که «ز باغ ‌ای باغبان ما را همی بوی بهار آید.» نمی‌دانم چی بود در این شعر، در آن عالم بچگی و این‌ها، وزن این بود، ریتمش بود؟ شاید این شادی و پاکی در فضای طبیعت و... به هر حال فرخی خیلی جوان و دلپذیر است. شعرش، مرا تحت‌تأثیر قرار داد. دیدم که زیرش نوشته: «فرخی سیستانی». به فکر افتادم که بروم و این فرخی سیستانی را کشفش کنم و دیوانش را پیدا بکنم و بخرم.
فرخی یزدی به جای فرخی سیستانی
توی خانه‌مان مثلاً شاهنامه داشتیم، مثنوی، سعدی و حافظ و این مشاهیر، اما دیوان فرخی نبود توی این کتاب‌های ما. من هم خیلی شیفته‌وار به این ترکیب‌بند وصف بهارش خیلی برخورد عاشقانه‌ای کردم، یک مختصر پولی به هرحال داشتم یا تهیه کردم، عیدی‌ای یا به هر حال یادم نیست چی بود، به هرحال یک مختصر پولی جمع کردم و راه افتادم توی کتابفروشی‌های مشهد، از این کتابفروشی به آن کتابفروشی، که «آقا شما کتاب فرخی سیستانی دارید؟» این یکی گفت نه و آن یکی گفت نه و همین‌جور رفتم رفتم رفتم تا خیابانی که کتابفروشی باستان توش هست. به هر حال، رفتم به کتابفروشی باستان و گفتم که «آقا کتاب فرخی سیستانی دارید؟» گمان می‌کنم سال31 بود، 31، 32. شاگرد کتابفروش که حالا می‌فهمم یک جوان مثلاً به‌اصطلاح، انقلابی و چپ و رادیکال بود، دید یک بچه‌ مثلاً ده‌دوازده ساله‌ای آمده، دیوان فرخی سیستانی را می‌خواهد. گفت «آقاجان! فرخی سیستانی یک شاعری بوده همه‌ش در مدح پادشاه‌ها و آدم‌های قلدر و اینها شعر گفته، تو شعر او را می‌خواهی چه کار کنی؟» گفتم که می‌خواهم بخوانم. گفت: «دیوانش هم مدح سلاطین است، هم قیمتش گران است، من یک فرخی دیگری به تو می‌دهم، که هم برای مردم شعر گفته و برای آزادی و برای مبارزه برای حقوق مردم و اینها گفته و هم قیمتش 3 تومان است.» یادم است، 3تومان بود قیمتش، آن فرخی مثلاً 20‌تومان بود، 25تومان بود، گران بود. و ما هم 3 تومان از این پول که کلش حالا 10تومان بود، 12تومان بود، دادیم و یک دیوان فرخی یزدی به جای سیستانی به ما داد و من همینطور که این پول را دادم و این کتاب را با شوق باز کردم، این مقدمه‌ حسین مکی، که خب آن زمان مکی هم به هرحال اسمی داشت و به هر حال یک حرمتی شاید در ذهن بچگانه ما داشت، این مقدمه را شروع کردم همینطور توی راه به خواندن. خواندم و رفتم، تا خانه که رسیدم، هم مقدمه را خوانده بودم و هم مقدار زیادی از شعرهاش را.
متأثر از لحن و اسلوب فرخی
آن مقدمه خیلی مرا تحت‌تأثیر قرار داد، آن قضیه با آمپول هوا کشتنش و بعد، نمی‌دانم، شعرهایی که علیه ضیغم‌الدوله‌ شیرازی گفته بود و آن شعرش برای آزادی که لبش را دوخته بودند و... یک حالت اسطوره‌ای در ذهن بچه‌ آن زمان ایجاد می‌کرد که خیلی برای من، الان هم که خیلی گذشته، عزیز است. یک شاعر قدرتمند است در نرم خودش، در غزل سیاسی یک سرآغاز است. این کتاب را بردم و خواندم و خیلی خوشحال شدم از اینکه با این شاعر آشنا شده‌ام. یادم می‌آید آن مخمسی که برای قضیه‌ دکتر مصدق و اینها کمی بعد از آن ماجرا گفته بودم تحت‌تأثیر لحن و اسلوب و شیوه‌ فرخی یزدی بود و فکر می‌کنم آن مخمس مال سال 33 باید باشد یا اواخر 32 و این‌ها.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

غذای رژیمی با رسپی مخصوص گوردون رمزی

سریال نجلا؛ عشق با لهجه عربی در پیاده‌رویِ اربعین

ما همه اِبی هستیم و این شهر کندوی ما

عقب‌نشینیِ بازارهای ملتهب؛ دلار، سکه و بورس

مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی سمنان: استعدادهای نهفته در کافه کارآفرینی شکوفا می شود

وقتی میگه یه لشگر دنبالمن

جایزه‌ای که پای پیرمرد را به کلاس‌های آموزش رانندگی باز کرد

رازهای بزرگ و حل نشده تاریخ بشریت!

قنادی که کیک های آن با گل های طبیعی مو نمی زند

بدترین و عجیب‌ترین نوع اعتیاد در پاکستان!؟

کلکسیون عجیب یک دختربچه از عنکبوت‌ها و مار‌های سمی

بغل کردن الاغ، راهکار کاهش استرس پرستاران در اسپانیا

خسته مثل فیل های دریایی!

آبگرفتی شدید در خیابان در اثر بارش شدید باران

گیر افتادن یک عابر زیر درخت!

حمله وحشیانه پسر به پدر خشم مردم را برانگیخت

اگه آدرنالین خونتون کم شده این ویدیو رو ببینید

حمله فیل عصبانی به پلنگ‌ها پس از شکار ایمپالا

مادر عراقی دو کودک خود را به رودخانه دجله انداخت!

رسوا شدن داماد خیانت کار وسط مجلس عروسی

7 رفتاری که جذابیت‌تان را برای دیگران از بین می‌برد

بیرون کشیدن سر پسر پنج ساله از داخل دیوار!

تاثیر دو لایحه مهم بر درآمدهای کلانشهرها

اسکرین سیور مورد علاقه گربه ها!

جاری شدن سیل در شمال هند

خسته تر از این در کهکشان نداریم

هاید پارک تهران

چه رفتارهایی باعث خراب شدن یک رابطه احساسی می‌شوند؟

5 راه برای حفاظت از دندان‌های مصنوعی

نوازش شرطی ممنوع!

چرا نباید صورت خود را با آب داغ بشوییم؟

Hearthstone؛ بازی که به امتحان کردنش می‌ارزد

حمله حسین شریعتمداری به طراحان استیضاح روحانی با رونمایی از پروژه «دولت بی سر»

منوچهر شاهسواری در مقام مدیرعاملی خانه سینما ابقا شد

«دزد عروسک‌ها»؛ تقابل خیر و شر

فیلم «مارپیچ» با بازی حمید لولایی کلید خورد

سریال‌هایی که با نام یک دختر ماندگار شدند

چهره ها/ تمرینِ بازیگر سریال «آنام» در محضر عقاب آسیا

چهره ها/ شاهین جمشیدی: بهترین خودت باش

چهره ها/ سلفی معصومه کریمی با عشقش

چهره ها/ پُست مهدی کوشکی بعد از خبر مهاجرت همسر سابقش ریحانه پارسا

چهره ها/ فیلم دیدنِ نرگس محمدی با پشمک

چهره ها/ عماد طالب‌زاده در انتظار رسیدن روزهای خوب

پیشنهاد امیرشهاب رضویان برای برگزاری جشنواره‌ای با موضوع «عاشقانه‌های کرونایی»

جوانمردی که بد نگفت و میل به ناحق نکرد

وقتی راز حنانه افشا می‌شود

داستان عروسک‌های زشت تلویزیون چه بود؟

چهره ها/ گوینده خبر راهی بیمارستان شد

«بهزاد» شیطان را از خانه‌اش بیرون کرد

چهره ها/ بدترین بلا از نظر بهنام تشکر