آریا جوان

آخرين مطالب

نخستین های طهران/20

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند شهرداری تهران

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند
  بزرگنمايي:

آریا جوان - نخستین بانک مدرن ایران توسط بارون جولیوس دو رویترز در شمال شرق میدان توپخانه مجلس در سال 1266شمسی رسما کار خود را آغاز کرد.

لرد انگلیسی وقتی پای ورقه امتیازنامه پر سود بهره‌برداری 60 ساله از معادن ایرانی را امضا کرد؛ ضمانت داد دریای خزر را با ماشین دودی به خلیج‌فارس متصل کند، گمرگ ایران را سر و سامان دهد و برای چاپ پول کاغذی بانکی را راه بیاندازد. قول و قراری که با اعتراض مردم لغو شد و تنها چیزی که باقی ماند ساختمانی در شمال شرق میدان توپخانه باقی ماند که نه تنها اولین بانک ایران شد که با سرمایه چهل هزار لیره وثیقه خسارت لغو امتیاز رویترز نخستین اسکناس ایران را منتشر کرد. عمارتی که حالا در روزگار ما قدیمی‌ترین قطعه و تنها یادگار دوران گذشته قدیمی‌ترین میدان پایتخت میدان امام خمینی (ره) است. ساختمانی با قدمت بیش از 80 سال که بخشی از آن به عنوان شعبه بانک تجارت فعالیت می‌کند.بانک شاهی اولین بانک ایرانی بود که در میدان توپخانه در قلب تهران شروع به فعالیت کرد.
تا پیش از تاسیس این بانک در دوران ناصرالدین‌شاه این صرافان عمده بودند که کاری را می‌کردند که بانک‌های امروز در شهرها انجام می‌دهند. صرافانی که بیش از 3000 سال امور تجاری را تسهیل می‌دادند. با این که نخستین پول کاغذی جهان در ایران با نام چاو در تبریز در زمان ایلخانان رایج شد اما تا زمان تاسیس همین بانک شاهی در میدان توپخانه سکه طلایی و نقره‌ای در معاملات در ایران رایج بود. چند صراف مشهور هم بودند که در ازای دریافت سکه‌های زیاد ورقه‌هایی را به عنوان برات انتقال پول را به دست می‌گرفتند. اما همین ضرب سکه هم با مشکلات زیادی رو به رو بود؛ مهمترین مشکل نبود یک ضرابخانه مرکزی در پایتخت بود.
گسترش تجارت با فرنگستان و سایر کشورها باعث شد تا گروهی از همین صرافان به فکر تاسیس بانکی شبیه آن چه در اروپا وجود داشت بیافتند. پیشنهاد راه اندازی بانک ملی ایران را برای نخستین بار حاج محمد حسن خان امین‌الضرب صراف و تاجر شناخته شده در نامه‌ای مفصل به ناصرالدین شاه داد و به او پیشنهاد کرد این بانک را با سرمایه مشترک ملت و دولت راه‌اندازی کند. اما ناصرالدین‌شاه به این درخواست توجهی نشان نداد. اما از آن جا که مرغ همسایه غاز است هنوز چندسالی از این پیشنهاد نگذشته بود که در سال 1266 شمسی در آخرین سال‌های سلطنت ناصرالدین شاه توسط شعبه شرکت هند شرقی در تهران این بانک راه‌اندازی شد. انگلیسی‌ها که برای گسترش تجارت خود در سرزمین‌های استعماری خود به دنبال راه‌اندازی بنگاه‌های مالی بودند امتیاز این بانک را از شاه گرفتند و با سرمایه قابل ملاحظه‌ای بانک را راه‌اندازی کردند. آن‌ها زمینی نسبتا بزرگ را در شرق میدان توپخانه انتخاب کردند و ساختمان بانک خود را با نام بانک جدید شرق ساختند. یک سال بعد بارون جولیوس رویترز که قبل از این امتیاز همه معادن ایران را از شاه گرفته بود توانست انحصار تاسیس بانک شاهی را به مدت شصت سال بگیرد. این امتیازنامه شامل حق انحصاری نشر اسکناس و معافیت از مالیات بود. رویترز همچنین زمین معتلق به بانک شاهی را هم خرید. سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه، چهار میلیون لیره انگلیسی به صورت سهام با نام و بی نام تعیین شد که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت.
در 1308 سرمایه گذاران این بانک خارجی تصمیم گرفتند تا ساختمان جدیدی به جای ساختمان قدیمی بسازند. کلنگ ساختمان جدید که همین ساختمان امروزی است در 19 دی ماه 1308 با حضور وزیران و نمایندگان کشورهای خارجی زده شد و ساخت عمارت جدید آغاز شد. مانند بسیاری از ساختمان‌های دوران پهلوی اول طراحی و ساخت این بنا را معماری ارمنی یعنی مارکار گلستیانس برعهده گرفت. ساخت این بنا حدود دویست و پنجاه هزار تومان هزینه برد. گلستیانس که همان زمان در حال اجرای طرح نیکلای مارکف برای ساخت پست‌خانه مرکزی تهران بود طراحی منحصر بفردی را در این بنا پیاده کرد که براساس اصول معماری ایرانی در دوران اوج بود. او ستون‌های بلندی را در فضای داخل بانک طراحی کرد که با دوره‌های تیزه‌دار و بهره‌گیری از چوب در پوشش سقف وامدار معماری دوره هخامنشی بود که از دید طراح آن یکی از دوران‌های پر رونق اقتصادی تاریخ ایران به شمار می‌رفت. گلستیانس برای این بنای جدید طرح سردری بسیار زیبا را در نظر گرفته بود که با نظارت خودش در کارگاه مهمترین کاشی‌ساز تهران یعنی استاد حسین کاشی‌پز انجام شد. نام بانک شاهی البته بعد از چند وقت روی کاشی‌های آن به بانک ایران و انگلیس خاورمیانه تغییر یافت. در سال 1331 که اجاره آن به پایان رسید این بانک به بانک بازرگانی واگذار شد و شعبه ایرانی بانک خاورمیانه به شرق دور منتقل شد. بانکی معتبر که با عنوان اختصاری HSBC همچنان یکی از مهمترین بانک‌های جهان است. اما این پایان ساختمان نخستین بانک ایران نبود که بعد از انقلاب اسلامی به بانک تجارت منتقل شد و هنوز یکی از دیدنی‌های تهران است.
پژوهشگر: فرزانه ابراهیم زاده


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

سریال نجلا؛ عشق با لهجه عربی در پیاده‌رویِ اربعین

ما همه اِبی هستیم و این شهر کندوی ما

عقب‌نشینیِ بازارهای ملتهب؛ دلار، سکه و بورس

مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی سمنان: استعدادهای نهفته در کافه کارآفرینی شکوفا می شود

وقتی میگه یه لشگر دنبالمن

جایزه‌ای که پای پیرمرد را به کلاس‌های آموزش رانندگی باز کرد

رازهای بزرگ و حل نشده تاریخ بشریت!

قنادی که کیک های آن با گل های طبیعی مو نمی زند

بدترین و عجیب‌ترین نوع اعتیاد در پاکستان!؟

کلکسیون عجیب یک دختربچه از عنکبوت‌ها و مار‌های سمی

بغل کردن الاغ، راهکار کاهش استرس پرستاران در اسپانیا

خسته مثل فیل های دریایی!

آبگرفتی شدید در خیابان در اثر بارش شدید باران

گیر افتادن یک عابر زیر درخت!

حمله وحشیانه پسر به پدر خشم مردم را برانگیخت

اگه آدرنالین خونتون کم شده این ویدیو رو ببینید

حمله فیل عصبانی به پلنگ‌ها پس از شکار ایمپالا

مادر عراقی دو کودک خود را به رودخانه دجله انداخت!

رسوا شدن داماد خیانت کار وسط مجلس عروسی

7 رفتاری که جذابیت‌تان را برای دیگران از بین می‌برد

بیرون کشیدن سر پسر پنج ساله از داخل دیوار!

تاثیر دو لایحه مهم بر درآمدهای کلانشهرها

اسکرین سیور مورد علاقه گربه ها!

جاری شدن سیل در شمال هند

خسته تر از این در کهکشان نداریم

هاید پارک تهران

چه رفتارهایی باعث خراب شدن یک رابطه احساسی می‌شوند؟

5 راه برای حفاظت از دندان‌های مصنوعی

نوازش شرطی ممنوع!

چرا نباید صورت خود را با آب داغ بشوییم؟

Hearthstone؛ بازی که به امتحان کردنش می‌ارزد

حمله حسین شریعتمداری به طراحان استیضاح روحانی با رونمایی از پروژه «دولت بی سر»

منوچهر شاهسواری در مقام مدیرعاملی خانه سینما ابقا شد

«دزد عروسک‌ها»؛ تقابل خیر و شر

فیلم «مارپیچ» با بازی حمید لولایی کلید خورد

سریال‌هایی که با نام یک دختر ماندگار شدند

چهره ها/ تمرینِ بازیگر سریال «آنام» در محضر عقاب آسیا

چهره ها/ شاهین جمشیدی: بهترین خودت باش

چهره ها/ سلفی معصومه کریمی با عشقش

چهره ها/ پُست مهدی کوشکی بعد از خبر مهاجرت همسر سابقش ریحانه پارسا

چهره ها/ فیلم دیدنِ نرگس محمدی با پشمک

چهره ها/ عماد طالب‌زاده در انتظار رسیدن روزهای خوب

پیشنهاد امیرشهاب رضویان برای برگزاری جشنواره‌ای با موضوع «عاشقانه‌های کرونایی»

جوانمردی که بد نگفت و میل به ناحق نکرد

وقتی راز حنانه افشا می‌شود

داستان عروسک‌های زشت تلویزیون چه بود؟

چهره ها/ گوینده خبر راهی بیمارستان شد

«بهزاد» شیطان را از خانه‌اش بیرون کرد

چهره ها/ بدترین بلا از نظر بهنام تشکر

مسئولان عزیز ما دورهمی کار نمی‌کنیم!