آریا جوان - خمیازه یکی از قدیمیترین رفتارهای موجودات زنده است؛ رفتاری که فقط به انسانها محدود نمیشود.
به گزارش خبرفوری، بسیاری از جانوران مهرهدار مانند پرندگان، خزندگان، پستانداران و حتی ماهیها نیز خمیازه میکشند. پژوهشهای جدید نشان دادهاند که حتی میان ماهیها هم خمیازه مسری است. این موضوع نشان میدهد که خمیازه ریشهای بسیار کهن در تاریخ تکامل موجودات زنده دارد.
یکی از ویژگیهای جالب خمیازه، خاصیت سرایتپذیری آن است. انسانها نهتنها با دیدن خمیازه دیگران دچار خمیازه میشوند، بلکه حتی خواندن یا فکر کردن درباره خمیازه هم میتواند همین واکنش را ایجاد کند. پرسش اصلی این است که چرا چنین اتفاقی رخ میدهد؟
خمیازه در انسان از دوران جنینی آغاز میشود. تصاویر سونوگرافی نشان دادهاند که جنینها در سهماهه سوم بارداری خمیازه میکشند. دانشمندان معتقدند این رفتار ممکن است در رشد اولیه مغز نقش داشته باشد. پس از تولد نیز خمیازه ادامه پیدا میکند، اما نوع مسری آن دیرتر ظاهر میشود.
بیشتر بخوانید:
یک استارتاپ ادرار شما را خریداری میکند
عصب واگ چیست و چرا همه درباره آن صحبت میکنند؟
آیا مردان هیکلی کم عقلتر هستند؟! | بررسی یک ذهنیت عجیب
نکته جالب این است که کودکان زیر حدود پنج سال معمولا به خمیازه دیگران واکنش نشان نمیدهند. همچنین شنیدن یا خواندن داستانی درباره خمیازه تا حدود شش سالگی تأثیر زیادی ندارد. علت این موضوع آن است که دو توانایی مهم ذهنی یعنی همدلی و شناخت اجتماعی در این سنین هنوز به طور کامل رشد نکردهاند.
دانشمندان علوم اعصاب معتقدند خمیازه با همدلی و درک اجتماعی ارتباط نزدیکی دارد. همدلی یعنی توانایی درک احساسات دیگران و شناخت اجتماعی به معنای فهم افکار و نیتهای آنهاست. بر اساس این دیدگاه، خمیازه نوعی ابزار ارتباط غیرکلامی است که میتواند رفتار اعضای یک گروه را هماهنگ کند.
پیام خمیازه معمولا با وضعیتهایی مانند خوابآلودگی، خستگی، بیحوصلگی، گرسنگی یا استرس ارتباط دارد. به بیان ساده، خمیازه ممکن است پیامی باشد که میگوید: «من در حال کاهش هوشیاری هستم، مراقب باش.»
وقتی فردی این پیام را دریافت میکند، مغز به طور ناخودآگاه میزان توجه و هوشیاری را افزایش میدهد. اگر خمیازه در میان اعضای یک گروه پخش شود، همه افراد هوشیارتر میشوند و آمادگی بیشتری برای مقابله با تهدیدهای احتمالی پیدا میکنند. به همین دلیل این رفتار میتوانسته در طول تکامل به بقای گروه کمک کند.
پژوهشها همچنین نشان دادهاند افرادی که همدلی بیشتری دارند، بیشتر به خمیازه دیگران واکنش نشان میدهند. در مقابل، در برخی اختلالات مانند اوتیسم یا اسکیزوفرنی، میزان سرایت خمیازه کاهش پیدا میکند.
محققان معتقدند سلولهای عصبی خاصی به نام «نورونهای آینهای» در این فرایند نقش مهمی دارند. این نورونها هنگام مشاهده رفتار دیگران فعال میشوند و به مغز اجازه میدهند اعمال و احساسات افراد دیگر را شبیهسازی کند.
در مجموع، خمیازه فقط یک واکنش بدنی ساده نیست، بلکه نوعی زبان غیرکلامی و بسیار قدیمی میان موجودات زنده است؛ زبانی که احتمالاً به حفظ هماهنگی و بقای گروهها کمک کرده است. جالبتر اینکه این سرایت حتی میتواند بین انسان و حیوانات نیز رخ دهد.