آریا جوان - پس از چندین تابستان با دمای بیسابقه، دولت شهر توکیو برای نخستین بار به کارکنان خود اجازه داده است با شلوارک در محل کار حاضر شوند؛ تصمیمی که اگرچه با هدف مقابله با گرما و صرفهجویی در مصرف انرژی اتخاذ شده، اما بحثهای گستردهای درباره آداب محیط کار، برابری جنسیتی و حتی «موهای پا» به راه انداخته است.
به گزارش خبرفوری ، «نوبورو واتانابه»، ۵۳ ساله، بیش از سه دهه مانند بسیاری از کارمندان ژاپنی، هر روز با شلوار پارچهای، پیراهن اتوکشیده، کت و کراوات سر کار میرفت. اما هفته گذشته برای نخستین بار این لباس رسمی را کنار گذاشت و با یک تیشرت و شلوارک خاکیرنگ وارد اداره شد.
او که در اداره محیطزیست دولت توکیو کار میکند، میگوید: «همه میگویند جوانتر به نظر میرسم. مردم راحتتر با من ارتباط برقرار میکنند و احساس میکنم فضای اداره هم صمیمیتر شده است.»
این تصمیم بخشی از برنامه قدیمی دولت ژاپن با عنوان «کول بیز» است؛ طرحی که از سال ۲۰۰۵ آغاز شد و هدف آن کاهش مصرف برق از طریق سبکتر کردن لباس کارمندان در فصل تابستان بود. در قالب این برنامه، کارکنان تشویق میشوند به جای کت و کراوات از لباسهای خنکتر مانند پولوشرت، پیراهنهای کتانی و کفشهای راحت استفاده کنند.
اما اجازه پوشیدن شلوارک، که امسال برای نخستین بار صادر شده، برای بسیاری از ژاپنیها هنوز اقدامی غیرمعمول است. این تغییر حتی بحثهای ظریفی را در محیطهای کاری درباره ظاهر مناسب و میزان رسمی بودن پوشش ایجاد کرده است.
رسانههای ژاپنی حتی اصطلاح تازهای به نام «سونههارا» یا «آزار موهای پا» ابداع کردهاند؛ اصطلاحی طنزآمیز که به ناراحتی برخی زنان از دیدن پاهای بدون پوشش همکاران مرد اشاره دارد.
«روآی ساجیکی»، کارمند ۲۳ ساله دولت توکیو، میگوید دیدن پاهای برهنه مردان در یک محیط رسمی ممکن است برای بعضی زنان عجیب باشد. با این حال، وقتی رئیسش از او پرسید آیا با پوشیدن شلوارک مشکلی دارد یا نه، مخالفتی نکرد.
او میگوید: «من پاهای پدرم را دیدهام، بنابراین شخصا مشکلی ندارم. البته طبیعی است که همه یک نظر نداشته باشند و برخی زنان احساس راحتی نکنند.»
در همین حال، برخی کارشناسان معتقدند این سیاست از نظر جنسیتی چندان عادلانه نیست. هرچند قانون جدید برای زنان و مردان یکسان است، اما در عمل زنان همچنان با فشارهای بیشتری درباره ظاهر خود روبهرو هستند.
«آتسوکو تامادا»، استاد دانشگاه چوبو، میگوید زنان همچنان انتظار دارند زمان و هزینه زیادی صرف اصلاح موهای بدن، مراقبت از پوست پا و انتخاب لباس مناسب کنند، در حالی که مردان اکنون میتوانند با شلوارک یا صندل به محل کار بروند.
او میپرسد: «اگر مردان اجازه دارند لباسهای راحتتری بپوشند، آیا همان استانداردهای ظاهری که از زنان انتظار میرود، درباره آنها هم اجرا خواهد شد؟»
طرح «کول بیز» در سال ۲۰۰۵ توسط وزارت محیطزیست ژاپن آغاز شد و با تعهدات این کشور در چارچوب پروتکل کیوتو برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای همسو بود.
«یوریکو کوئیکه»، فرماندار توکیو که در زمان آغاز این طرح وزیر محیطزیست بود، میگوید افزایش شدید دما و فشار بر شبکه انرژی، بهویژه پس از بحرانهای ناشی از جنگ ایران، باعث شده مسئولان به دنبال راهکارهای تازه باشند.
او در یک نشست خبری گفت: «کمکم دیگر لباسی نمانده بود که بتوانیم از آن صرفنظر کنیم؛ حالا به جایی رسیدهایم که شلوارک هم وارد محیط کار شده است.»
طبق استانداردهای دولتی ژاپن، دمای ادارات از ماه مه تا سپتامبر روی ۲۸ درجه سانتیگراد تنظیم میشود. تابستان گذشته گرمترین تابستان ثبتشده در تاریخ این کشور بود و سازمان هواشناسی ژاپن حتی اصطلاح جدیدی برای روزهایی با دمای بالاتر از ۴۰ درجه سانتیگراد معرفی کرده است؛ روزهایی که آنها را «روزهای بیرحمانه داغ» مینامند.
این تغییر برای فروشگاههای پوشاک نیز فرصت اقتصادی ایجاد کرده است. بسیاری از برندها اکنون شلوارکهای مخصوص محیط اداری تولید میکنند؛ محصولاتی با پارچههای سبک، رنگهای خنثی و طراحی رسمی.
شرکت مشهور «یوفوکو نو آئویاما» امسال مجموعه ویژه «کول بیز» را روانه بازار کرده که شامل شلوارکهای نایلونی مناسب محیط کار است. سخنگوی این شرکت میگوید حتی هنگام طراحی، ظاهر شلوارک در حالت نشسته نیز بررسی شده تا پوست زیادی دیده نشود.
با این حال، پذیرش این تغییر هنوز کند است. در بازدید اخیر از یکی از ساختمانهای دولت توکیو، تنها ۱۱ نفر از میان ۷۰ کارمند مرد شلوارک پوشیده بودند.
«توشیو سوزوکی»، کارمند ۵۷ ساله روابط عمومی، هنوز حاضر نیست این ریسک را بپذیرد. او با وجود پوشیدن شلوارهای ورزشی سبک، قسمتهایی از مچ پای خود را اصلاح کرده تا نشان دهد به نظافت و آراستگی اهمیت میدهد.
او میگوید هنوز جرأت پوشیدن شلوارک را ندارد، زیرا نمیخواهد همکاران زن احساس ناراحتی کنند. به گفته او، همسرش نیز همیشه درباره انتخاب لباس مناسب و مراقبت از پوست به او توصیه میکند.
سوزوکی در پایان میگوید: «در ژاپن، پاهای پرمو تصویر مثبتی از مردانگی ایجاد نمیکند. من خیلی پرمو نیستم، اما باز هم مراقبم. دوست ندارم دیگران فکر کنند آدم شلختهای هستم.»