آریا جوان - یک کارشناس منابع آب با تأکید بر ضرورت استفاده از راهکارهای طبیعتمحور برای مدیریت سیلاب گفت: اجرای طرح شهر اسفنجی، استفاده از کفپوشهای نفوذپذیر، توسعه فضای سبز و ایجاد مخازن ذخیره آب میتواند به کاهش رواناب و کنترل سیلاب شهری کمک کند.
با توجه به افزایش احتمال آبگرفتگی و سیلاب در پی بارشهای شدید، بازنگری در شیوههای مدیریت آبهای سطحی در کلانشهر تهران اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ رویکردی که در کنار کاهش خسارات ناشی از روانآبها، بتواند بخشی از نیاز آبی شهر را نیز تأمین کند. در این میان، الگوی «شهر اسفنجی» بهعنوان یکی از راهکارهای نوین مدیریت پایدار آب، بر افزایش ظرفیت جذب، ذخیرهسازی و استفاده مجدد از آب باران تأکید دارد.
افزایش سطوح نفوذناپذیر، توسعه نامتوازن ساختوسازها، کاهش پوشش طبیعی خاک و تخریب مسیرهای طبیعی جریان آب، از جمله عواملی هستند که میتوانند با افزایش حجم روانآبها، خطر آبگرفتگی و سیلاب شهری را تشدید کنند.
این مسئله در تهران، که همزمان با کمآبی و خشکسالیهای متوالی و بارشهای شدید مواجه است، ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت منابع آب را دوچندان میکند؛ رویکردی که بهجای هدایت سریع آب باران به خارج از شهر، بر حفظ، نفوذ و بهرهبرداری اصولی از آن متمرکز باشد.
حسن عباسنژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت الگوی شهر اسفنجی گفت: تحقق این رویکرد در تهران مستلزم شناسایی دقیق حوضههای آبریز شهری، حفاظت از آبراههها و مسیلهای طبیعی، توسعه زیرساختهای سبز و آبی و هماهنگی میان دستگاههای مسئول است و میتواند با کاهش روانآبهای مخرب، تقویت نفوذ و ذخیره آب و افزایش بهرهوری منابع آبی، نقش مؤثری در ارتقای تابآوری زیستمحیطی پایتخت ایفا کند.
محسن موسوی خوانساری درباره تأثیر اجرای طرح شهر اسفنجی بر کنترل و کاهش سیلاب شهری اظهار کرد: این طرح میتواند تأثیرگذار باشد. در این روش بهجای استفاده صرف از سطوح بتنی و آسفالت در معابر، پیادهروها و فضاهای شهری، از مصالح نفوذپذیر و کفپوشهای متخلخل استفاده میشود تا آب بارندگی بهجای ورود به زهکشهای سطحی، در همان محل به زمین نفوذ کند و امکان تغذیه آبخوانها فراهم شود.
وی با اشاره به اینکه بتنهای نفوذپذیر و سنگفرشهای متخلخل از جمله روشهای قابل استفاده در این زمینه هستند، افزود: این طرح در بسیاری از نقاط دنیا اجرا شده و موفقیتهایی نیز به همراه داشته است. در کشور ما نیز در برخی مناطق تهران، از جمله دره فرحزاد، اقداماتی در این زمینه انجام شده است که به افزایش نفوذ آب به زمین و کاهش سرعت جریان رواناب کمک میکند.
این کارشناس حوزه آب با بیان اینکه شهر اسفنجی تنها یکی از راهکارهای مدیریت سیلاب است، ادامه داد: راهکارهای متعددی برای کنترل سیلاب وجود دارد. برای مثال میتوان مخازنی در سطح شهر و در امتداد مسیرهای عبور سیلاب ایجاد کرد تا بخشی از آبهای ناشی از بارندگی و سیلاب در آنها جمعآوری شود.
موسوی توسعه فضای سبز را از دیگر راهکارهای مؤثر در این زمینه دانست و گفت: نفوذپذیر کردن زمینهای بایر و رهاشده داخل شهرها نیز میتواند به افزایش نفوذ آب کمک کند و از حجم رواناب سطحی بکاهد.
این کارشناس حوزه آب در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط اکولوژیک مناطق پاییندست اظهار کرد: نکته مهم این است که در فلات مرکزی ایران و شهرهای واقع در این منطقه، تالابهایی در پاییندست وجود دارند که حیات آنها برای ما ضروری است و باید اکوسیستم این تالابها فعال بماند.
موسوی خوانساری افزود: در عین حال که بخشی از سیلاب باید مدیریت شود، رسیدن بخشی از آن به پاییندست و حرکت به سمت تالابها نیز بسیار مفید است. برای مثال در سیلاب اخیر که در آبانماه رخ داد، تالاب بندعلیخان در جنوب تهران بخش زیادی از سیلاب را دریافت کرد و این موضوع موجب خوشحالی مردم منطقه شد چراکه این تالاب پس از مدتها جانی تازه گرفت بنابراین هدف مدیریت سیلاب نباید صرفاً جمعآوری و مهار تمام آب در مناطق بالادست و داخل شهرها باشد چراکه در بسیاری از موارد جریان سیلاب باید به سمت پاییندست حرکت کند و به تالابها برسد.
این کارشناس منابع آبی با اشاره به تجربه برخی کشورهای دیگر در زمینه مدیریت سیلاب گفت: در کشورهای آسیای شرقی، مخازن زیرزمینی برای جمعآوری و ذخیره سیلاب احداث میشود. در این روش، بخشی از آبهای ناشی از سیلاب در مخازنی که در زیر زمین ساخته شدهاند، جمعآوری میشود.
موسوی خوانساری در پایان خاطرنشان کرد: در کشور ما نیز باید متناسب با شرایط هر منطقه تصمیمگیری شود. نمیتوان یک نسخه واحد برای همه مناطق در نظر گرفت و گفت که تمام سیلابها باید داخل شهر جمعآوری شوند یا اینکه همه آنها حتماً به تالابهای پاییندست برسند بلکه مدیریت سیلاب باید با توجه به شرایط هر منطقه و اقتضائات خاص آن انجام شود.