اغتشاشات اخیر دامن میراث ملی را هم گرفت

آریا جوان -

به گزارش خبرنگار مهر، در روزهای اخیر با توجه به اغتشاشاتی که در شهرهای متعدد رخ داد، برخی از بناهای تاریخی آسیب های جزیی دیدند اما هنوز اطلاعات رسمی درباره بلایی که برای آثار تاریخی در کشور رخ داده منتشر نشده است. این درحالی است که بناهای تاریخی سالیان سال برای ما ایرانیان حتی جهانیان به یادگار مانده است و نباید تعرضی به آن شود که اگر چنین شود، جبران نخواهد شد حتی با مرمت های سنگین و هزینه های گزاف. چون اینها میراثی هستند که سالیان سال در مقابل بحران های مختلف ماندگار مانده اند و نباید به دست انسان امروز تخریب شده و برای فردا به یادگار نمانند.
در روزهای اخیر برخی از مدیران میراث فرهنگی در استانها گزارش هایی از اتفاقاتی که برای بناهای تاریخی رخ داده، اعلام کرده اند اما آنچه به نظر میرسد میراث فرهنگی ثبت شده یا حتی دارای ارزش ثبت جز بازار رشت، آسیب قابل توجهی ندیده اند. به عنوان مثال مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان گفته است که از میان استان‌های کشور،اصفهان با دارا بودن بیش از۳۰۰بنای تاریخی تحت مالکیت اداره کل،کمترین میزان آسیب را به مجموعه‌ ملکی خود در اغتشاشات اخیر متحمل شد.

امیرکرم زاده اظهار کرد: اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان با تکیه بر نظارت‌های دقیق و بازرسی‌های مستمر روزانه از سوی تیم‌های تخصصی، وضعیت تمامی ۳۰۰ بنای تاریخی ملکی خود را در وضعیت اضطرار امنیتی به‌صورت ساعتی پایش می‌کرد. این رویکرد فعال و پیشگیرانه، که در کنار همکاری‌های سازنده با سایر نهادهای امنیتی و انتظامی صورت گرفت، عاملی کلیدی در تأمین امنیت فیزیکی این اماکن بی‌بدیل بود.
کرم‌زاده با بیان اینکه در مقایسه با وضعیت آسیب به بناهای تاریخی سایر استان‌های کشور، این دستاورد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، تأکید کرد: استان اصفهان با دارا بودن بیش از ۳۰۰ بنای تاریخی نفیس تحت مالکیت مستقیم اداره کل میراث فرهنگی، جزو معدود استان‌هایی بود که توانست با کمترین آسیب وارده به بناهای ملکی خود، این دوره حساس را پشت سر بگذارد.
ولی در جریان نا آرامی‌های اخیر برخی از اماکن میراث فرهنگی در شهرها از جمله مدرسه عمادیه گرگان، کاروانسرای تاریخی رشت و مسجد جامع لاهیجان آسیب دیده‌اند.
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گلستان گفته است مدرسه تاریخی عمادیه در بافت تاریخی گرگان و سال ۷۸ در فهرست آثار ملی ثبت شده است. کاربری این عمارت، مدرسه علمیه بوده‌است. سر در این مدرسه در پی نا آرامی‌های اخیر آسیب دیده‌است.
فریدون فعالی گفت: با آسیب دیدن سر در مدرسه تاریخی عمادیه، تلاش برای بازسازی از سوی اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گلستان و نیز اداره اوقاف در حال انجام است. در مرحله نخست مرمت اضطراری انجام می‌شود.
فعالی گفت: غیر از این مدرسه در استان گلستان، تمام سایت‌های میراث فرهنگی زیر مجموعه اداره میراث فرهنگی، بافت‌های تاریخی و بناهای میراثی و تاریخی در امنیت و سلامت کامل هستند.
آنچه موجب تاسف همگان شده، این بود که بازار خاطره‌انگیز رشت و کاروانسرای ملک رشت آتش گرفت. سلمان خواه، مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گفته که علاوه بر سوختن ۳۵۰ مغازه در بازار رشت، کاروانسرای تاریخی ملک رشت صد در صد تخریب شده‌است. مسجد گلشاهی و مسجد جامع لاهیجان هم از موج این اتفاق‌ها در امان نماند و آسیب دیده‌است. جمع‌بندی تصمیمات گرفته شده و چگونگی بازسازی و مرمت به زودی اعلام می‌شود.
کاروانسرای ملک در بازار رشت، در دوره قاجار، یکی از قطب های مهم تجاری بود و در سال ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ثبت شد. با وجود این اتفاقات از ۲۰ کاروانسرای موجود در بازار رشت، اکنون فقط ۷ کاروانسرای طاقی بزرگ، طاقی کوچک، سرای ملک، کاروانسرای محتشم، کاروانسرای چینی چیان و گلشن باقی مانده است.
مجموعه تاریخی عمادیه گرگان بیش از ۶۰۰ سال قدمت دارد و در تاریخ ۱۲ آبان ۱۳۷۸ به شماره ۲۴۶۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است همچنین بزرگانی نظیر شیخ بهایی، ملاصدرا و میرفندرسکی در این مدرسه درس خوانده‌اند و همه ساله گردشگران زیادی از کشورهای خارجی و اقصی نقاط کشور از این مجموعه تاریخی بازدید می‌کنند.
در دیگر نقاط کشور نیز آسیب‌هایی گزارش شده و بافت‌های تاریخی استان‌های فارس، البرز و بوشهر و همچنین بافت تاریخی مراغه، خسارت‌هایی دیده است.
ساختمان دارایی در بافت تاریخی تنکابن، کاشی‌های امامزاده سیدابراهیم در ایلام و چند بنای تاریخی در اصفهان از دیگر موارد آسیب‌دیده در ناآرامی‌های اخیر به شمار می‌روند. بخش ورودی بقعه شیخ ابومسعودیه و مسجد سید اصفهان هم دچار سوختگی شدند.
موزه صنایع‌دستی و مردان نمکی زنجان نیز جزو اماکنی هستند که خسارت هایی را تجربه کردند.
اتفاقات اخیر برای حوزه میراث فرهنگی درحالی بود که هنوز موضوع خبر ساخت‌وساز در حریم کاخ گلستان و به خطر افتادن این بنای تاریخی از یاد نرفته بود که خبر حفاری وسیع زیر بازار بزرگ تهران منتشر شد.
مسئولان شهرداری گفته بودند که این اقدام نزدیک به ۱۰ سال در جریان بوده و سه سرای بزرگ آزادی (دستمالچی)، زیبا و نادری را درگیر کرده است؛ مکان‌هایی که به‌دلیل به‌هم‌پیوستگی، نقاط آسیب‌پذیری مشترک هم دارند.