به یاد مردی که جانش خوش است

آریا جوان -

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: بهانه نوشتن این یادداشت، خواندن سفرنامه ابن‌بطوطه بود در شبهای طولانی و پر سروصدای دو جنگ اخیر. وقتی اینترنت قطع است و برنامه‌های تلویزیون هم طبق معمول چنگی به دل نمی‌زند و اهل خانه نمی‌دانستند چکار کنند، یک جهانگرد مراکشی که قرن‌ها پیش سفر سی‌ساله‌اش را آغاز کرده بود چراغی افروخت تا دوباره دور هم جمع شویم و مثل گوش دادن به قصه‌های رادیو داستان سفرش را بخوانیم و بشنویم.
اما نه فقط داستان سفر او... این یادداشت یادکرد تولد و وجود نازنین مردی است که سایه بلندش برای آنکس که به ایران و تاریخ و فرهنگ و ادبش علاقه‌مند باشد غنیمت است؛ محمدعلی موحد در سال هزار و سیصد و سه در تبریز متولد شد تا پایان تحصیلات دبیرستانی و تحصیلات اسلامی در تبریز به سر برد بعد در رشته حقوق دانشگاه ادامه تحصیل داد و همین رشته را در دانشگاه‌های انگلیس هم دنبال کرد. بعد از آن به وکالت مشغول بود، که خود گفته است: «ارتزاق و اعاشه‌ام از این راه است، کارهای فرهنگی و علمی را به لحاظ علاقه شخصی دنبال می کنم.» اما همین علاقه شخصی از بختیاری ماست! حالا او را به‌عنوان مترجم و محققی شناخته شده در جامعه می‌شناسیم سفرنامه ابن بطوطه نخستین ترجمه اوست که از زبان عربی با تعلیقات و یادداشت‌ها به فارسی برگردانده است.
محمدعلی موحد که دیروز ۱۰۳ ساله شد مردی است که خودش بخشی از تاریخ این سرزمین است، از روزهای کار در شرکت نفت در جنوب و همراهی و همکاری با گلستان و دریابندری و... که جوانانی بودند پرشور، تا ترجمه سفرنامه ابن‌بطوطه را برای ما خواندنی‌تر و شیرین‌تر کرده است. همانطور که مثنوی مولانا را، و خواب آشفته نفت را و... بگذارید به کتاب‌های او نگاهی کنیم:
محمدعلی موحد تالیفات بسیاری دارد، از جمله:
نفت ما و مسائل حقوقی آن (تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۴۹)
ابن‌بطوطه (تهران: طرح نو، ۱۳۷۸)
خواب آشفته نفت؛ دکتر مصدق و نهضت ملی ایران (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۷۸/ برنده جایزه کتاب سال)
گفته‌ها و ناگفته‌ها؛ تحلیلی از گزارش عملیات پنهانی سیا در کودتای ۲۸ امرداد ۱۳۳۲،
تعلیقی بر کتاب خواب آشفته نفت (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۷۹ / برگزیده کتاب سال)
شمس تبریزی (تهران: طرح نو، ۱۳۷۹)
مبالغه مستعار؛ بررسی اسناد وزارت خارجه بریتانیا درباره مالکیت جزایر تنب و ابوموسی( تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۰)
مختصر حقوق مدنی [با تجدیدنظر کامل] (تهران: مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی، ۱۳۸۲) خواب آشفته نفت؛ از قرارداد دارسی تا سقوط رضاشاه (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۳ / برنده جایزه کتاب سال)
خواب آشفته نفت؛ از کودتای ۲۸ امرداد تا سقوط زاهدی (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۳ / برنده جایزه کتاب سال)
درس‌هایی از داوری‌های نفتی، دفتر اول: قانون حاکم (تهران: نشریه دفتر ملی ایران، ۱۳۸۴ / برنده جایزه کتاب سال)
ملی کردن و غرامت: درسهایی از داوری‌های نفتی (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۴)
در هوای حق و عدالت(تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۴ / برنده جایزه اندیشه)
باغ سبز: گفتارهایی درباره شمس و مولانا (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۷)
قصه قصه‌ها؛ کهن‌ترین روایت از ماجرای شمس و مولانا (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۹)
دیباچه‌ای بر حقوق مدنی (تهران: جامعه حسابداران رسمی ایران، ۱۳۸۹)
در خانه اگر کس است: همراه اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق‌های آن (تهران: نشر کارنامه ۱۳۹۰)
یاد گذشته و اندیشه آینده در تاریخ ایران و صنعت نفت ایران (تهران: نشر نگاره آفتاب، ۱۳۹۴)
مجموعه شعر شاهد عهد شباب (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۹۵)
حق و سوء‌استفاده از آن (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۹۷)
در کشاکش دین و دولت (تهران: نشر ماهی، ۱۳۹۸)
او گردآوری دارد با عنوان در جستجوی آینه. این کتاب گزیده مقالات شمس تبریزی است و نشر معین در سال ۱۳۹۲ آن را منتشر کرده است. لوح شنیداری این کتاب با خوانش هوشنگ آزادی‌ور منتشر شده است.
تصحیح و تعلیق‌های محمدعلی موحد نیز عبارتند از:
حدیقه الحقیقه، اثر ابوالفتح محمد بن شیخ‌الاسلام احمد جام [ژنده‌پیل] (تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۳)
سلوک‌الملوک اثر فضل‌الله روزبهان خُنجی (انتشارات خوارزمی ۱۳۶۲)
مقالات شمس تبریزی (تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۹/ برنده جایزه کتاب سال)
خُمی از شراب ربانی؛ گزیده مقالات شمس (تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۳)
اسطرلاب حق؛ گزیده فیه‌مافیه (تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۵)
ابتدانامه اثر محمد بن محمد سلطان ولد، با همکاری علیرضا حیدری (تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۹۰)
رساله در مناقب خداوندگار اثر فریدون بن احمد سپهسالار (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۹۵)
مثنوی معنوی (تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۹۶)
و کتاب‌های ترجمه، کیست که نداند لذت خواندن ترجمه‌های محمدعلی موحد را؟
به‌گود گیتا (تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، انتشارات خوارزمی، ۱۳۴۴)
عدالت و انرژی اثر ایوان ایلیچ (تهران: انتشارات علمی دانشگاه صنعتی شریف، ۱۳۵۶)
سفرنامه ابن بطوطه (تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۱)
خزران اثر آرتور کستلر (تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۱)
چهار مقاله درباره آزادی اثر آیزایا برلین (تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۹ / برنده جایزه کتاب سال)
مالیات سرانه و تأثیر آن در گرایش به اسلام اثر دانیل دنت (تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۸۵)
فصوص‌ الحِکم اثر ابن عربی (تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۵)
و کتاب دو جلدی سفرنامه ابن‌بطوطه( تهران: نشر کارنامه، ۱۳۹۵)
این یادداشت، یادکرد مردی است که به قول مولانا: جانش خوش است، جانش! روزگارتان شیرین و سایه‌تان بلند آقای موحد.