آریا جوان - عصبشناسی مدرن در سالهای اخیر نگاه متفاوتی به «استراحت» ارائه داده است. برخلاف تصور رایج که بیکاری را معادل اتلاف وقت میداند، پژوهشهای جدید نشان میدهد مغز در حالت استراحت نهتنها خاموش نمیشود، بلکه گاهی فعالتر از زمان تمرکز شدید است.
به گزارش خبرفوری، جوزف جیبلی، عصبپژوه و نویسنده، در گفتوگویی درباره سازوکار «شبکه حالت پیشفرض» توضیح میدهد که این بخش از مغز هنگام عدم تمرکز فعال میشود و نقش مهمی در خلاقیت، پردازش تجربهها و حل مسئله دارد.
او تأکید میکند که منظور از «هیچکاری نکردن» در واقع خاموشی ذهن نیست. به گفته او، وقتی فرد در حال پیادهروی، استراحت کوتاه یا حتی خیالپردازی است، این شبکه در مغز فعال میشود و به پردازش اطلاعات و ایجاد ارتباطهای جدید کمک میکند.
شبکه حالت پیشفرض مجموعهای گسترده از نواحی مغزی است که زمانی فعال میشود که توجه انسان روی یک وظیفه خاص متمرکز نیست. پژوهشها نشان دادهاند که این شبکه در بازسازی تجربهها، تحلیل روابط اجتماعی و حتی شکلگیری ایدههای خلاقانه نقش دارد.
بیشتر بخوانید:
وقتی از هوش مصنوعی سوال میپرسید، چقدر به محیط زیست آسیب میرسانید؟
چین «جنینهای مصنوعی انسان» را به فضا میفرستد | در انتظار تولد نوزادان فضایی
دانشمندان میگویند درست قبل از مرگ این خوابها را میبینید
با این حال، سبک زندگی مدرن معمولا مانع فعال شدن این وضعیت میشود. استفاده مداوم از تلفن همراه، چندوظیفگی و پر کردن هر لحظه از زمان با فعالیتهای دیجیتال باعث میشود ذهن فرصت رها شدن نداشته باشد. جیبلی این وضعیت را «آموزش مغز برای حواسپرتی» توصیف میکند، نه استراحت.
او معتقد است که فرهنگ کاری نیز در این مسئله نقش دارد. در بسیاری از جوامع، استراحت هنوز بهعنوان نقطه مقابل کار تلقی میشود؛ در حالی که از دید علمی، استراحت بخشی ضروری از عملکرد شناختی است.
بر اساس تحقیقات ارائهشده، حتی وقفههای کوتاه ۲۰ تا ۳۰ دقیقهای میتوانند عملکرد شناختی را بهبود دهند. در آزمایشهایی که دو گروه را مقایسه کردهاند، افرادی که استراحت کردهاند در حل مسئله عملکرد بهتری نسبت به کسانی داشتهاند که بدون توقف ادامه دادهاند.
جیبلی توضیح میدهد که مغز در حالت استراحت همچنان انرژی قابل توجهی مصرف میکند؛ حدود ۲۰ درصد از کل انرژی مغز حتی در زمان «بیکاری» استفاده میشود. این موضوع نشان میدهد که مغز هرگز واقعا خاموش نیست.
او همچنین به اهمیت «خیالپردازی» اشاره میکند و میگوید بخش زیادی از روز انسانها در چنین حالتی سپری میشود؛ زمانی که ذهن از تمرکز مستقیم فاصله میگیرد و به صورت آزادانه فکر میکند. این حالت یکی از اصلیترین زمانهای فعال شدن شبکه حالت پیشفرض است.
در محیط کار، او پیشنهاد میکند که بهترین الگو شامل وقفههای منظم است؛ برای مثال هر ساعت چند دقیقه توقف کامل و دوری از وظایف ذهنی. به گفته او، چنین وقفههایی باعث افزایش تمرکز، خلاقیت و حتی کیفیت تصمیمگیری میشوند.
او همچنین به اثر فعالیتهای ساده مانند پیادهروی، زمانگذرانی در فضای سبز و حتی چرت کوتاه اشاره میکند. تحقیقات نشان دادهاند که حدود ۲۰ دقیقه حضور روزانه در فضای طبیعی میتواند خلاقیت و توان حل مسئله را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
از نظر او، حتی چرتهای کوتاه حدود ۳۰ دقیقهای میتوانند اثرات مثبت فوری بر عملکرد ذهنی داشته باشند، هرچند خوابهای طولانیتر نیز در بلندمدت مفید هستند.
جیبلی نتیجهگیری میکند که مغز انسان برای عملکرد بهتر به تعادل میان کار و استراحت نیاز دارد. او تأکید میکند که موفقیت نه در حذف استراحت، بلکه در استفاده درست از آن نهفته است؛ و بسیاری از ما تنها زمانی متوجه این واقعیت میشویم که بیش از حد به مغزمان فشار آوردهایم.