آریا جوان - فارس / برت مکگورک، مقام سابق امنیت ملی و مذاکرهکنندهٔ ارشد آمریکا در امور ایران و خاورمیانه، در گزارشی در سیانان با عنوان «تعهدات بزرگ از سوی واشنگتن، نه از سوی تهران» نوشت: بررسی متن توافق نشان میدهد که عجیب و شگفتآور است که آمریکا امتیازهای قابلتوجهی به ایران داده است.
برت مکگورک، مقام سابق امنیت ملی و مذاکرهکنندهٔ ارشد آمریکا در امور ایران و خاورمیانه، در گزارشی در سیانان با عنوان «تعهدات بزرگ از سوی واشنگتن، نه از سوی تهران» نوشت: بررسی متن توافق نشان میدهد که عجیب و شگفتآور است که آمریکا امتیازهای قابلتوجهی به ایران داده، در حالی که در مقابل دستاورد اندکی کسب کرده و این سند از آن جهت قابل توجه است که بسیاری از خواستههایی را که ایران سالها مطرح میکرد ــ اما بهندرت موفق به تحقق آنها میشد ــ در اختیار تهران قرار میدهد. مک گورک معتقد است که آمریکا در این یادداشت تفاهم تعهدات و امتیازهای زیر را به ایران داده است، در حالی که تعهدات ایران محدود و کلی است:
بازار ![]()
1. لغو محاصره دریایی و تسهیل صادرات نفت ایران: آمریکا متعهد میشود محاصره دریایی را پایان دهد. همچنین بلافاصله معافیتهایی برای صادرات نفت خام، محصولات پتروشیمی و خدمات مرتبط (بانکداری، بیمه، حملونقل و...) صادر کند. به گفته نویسنده، این اقدام ایران را عملاً به شرایط دوران برجام بازمیگرداند و میتواند سالانه حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیارد دلار درآمد نفتی برای ایران ایجاد کند.
2. آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران: آمریکا متعهد میشود داراییها و منابع مالی بلوکهشده ایران را آزاد کند. برخلاف برخی توافقهای گذشته، در متن پیشنویس آمده است که بانک مرکزی ایران میتواند درباره نحوه مصرف این منابع تصمیم بگیرد و استفاده از آنها صرفاً به مصارف بشردوستانه محدود نشده است.
3. تدوین برنامه بازسازی و توسعه اقتصادی ایران: آمریکا به همراه شرکای منطقهای خود متعهد میشود ظرف ۶۰ روز برنامهای برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران تهیه کند: این برنامه باید تأمین مالی حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار را تضمین کند. نویسنده معتقد است بدون تحقق این صندوق، توافق نهایی شکل نخواهد گرفت.
4. تعهد به لغو همه تحریمها در توافق نهایی: آمریکا متعهد میشود در چارچوب توافق نهایی، همه انواع تحریمها علیه ایران را طبق یک جدول زمانی لغو کند. به گفته نویسنده، این تحریم ها شامل: تحریمهای شورای امنیت، محدودیتهای مرتبط با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و همه تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا میشود. مک گورک این بند را گستردهتر از هر پیشنهاد قبلی آمریکا به ایران توصیف کرد.
5. تعهد به عدم استفاده از زور یا تهدید علیه ایران: آمریکا متعهد میشود از توسل به زور یا تهدید به استفاده از زور علیه ایران خودداری کند و به جنگ پایان دهد.
6. تعهد به عدم مداخله در امور داخلی ایران: در ماده ۲، آمریکا متعهد میشود در امور داخلی ایران مداخله نکند. نویسنده معتقد است تهران این بند را به معنای کاهش فشارهای آمریکا، از جمله در حوزه تحریمهای مرتبط با حقوق بشر، تفسیر خواهد کرد.
به اعتقاد این دیپلمات و مقام پیشین شورای امنیت ملی آمریکا، در مقابل این امتیازهای گسترده، تعهدات فوری ایران عمدتاً به باز نگه داشتن تنگه هرمز، رفع موانع کشتیرانی و تکرار تعهد پیشین مبنی بر نساختن سلاح هستهای محدود میشود و درباره موضوعاتی مانند برنامه موشکی، حمایت از گروههای نیابتی، حقوق بشر یا پذیرش محدودیتهای دائمی هستهای، تعهد مشخص و الزامآوری در متن دیده نمیشود و در مجموع بار اصلی امتیازدهی در این پیشنویس بر دوش واشنگتن است، نه تهران.