آریا جوان - همزمان با نزدیک شدن به زمان اجرای طرح جدید تغذیه دانشجویان، معاون صندوق رفاه وزارت علوم در گفتوگوی تفصیلی با ایسنا، جزئیات سازوکار اجرای این طرح، نحوه پرداخت مستقیم یارانه غذا، وضعیت دانشجویان سنواتی و نوبت دوم و برنامههای پیشبینیشده برای مقابله با آثار تورم را تشریح کرد.
اجرای طرح جدید تغذیه دانشجویان که بر اساس قانون بودجه سال ۱۴۰۵ و با محوریت پرداخت مستقیم یارانه به دانشجویان طراحی شده، از مهمترین برنامههای وزارت علوم و صندوق رفاه دانشجویان برای سال تحصیلی جدید به شمار میرود. با این حال از زمان اعلام این طرح، پرسشها و دغدغههای مختلفی از سوی دانشجویان، معاونان دانشجویی دانشگاهها و اعضای شوراهای صنفی درباره نحوه اجرا، میزان یارانه، سرنوشت رستورانهای دانشگاهی، تأمینکنندگان غذا و تأثیر افزایش قیمت مواد غذایی بر این طرح مطرح شده است.
در همین راستا، با دکتر علیحسین رضاییانقیهباشی، معاون امور دانشجویان صندوق رفاه دانشجویان وزارت علوم و مجری اجرای این طرح گفتوگو کردیم.
دکتر رضایان با تشریح جزئیات طرح جدید تغذیه دانشجویان اظهار کرد: طرح نوین تغذیه که با عنوان «پرداخت به ذینفع نهایی» اجرا میشود، دارای مصوبه مجلس شورای اسلامی و سازمان برنامه و بودجه است. این طرح در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ پیشبینی شده و اعتبار آن نیز در صندوق رفاه دانشجویان دیده شده است؛ بر همین اساس صندوق رفاه مکلف شده این طرح را اجرایی کند.
وی درباره ماهیت این طرح توضیح داد: اگر بخواهم به طور کلی توضیح دهم، پرداخت به ذینفع نهایی به این معناست که یارانه تغذیهای که پیش از این به دانشگاهها پرداخت میشد، از این پس مستقیماً به خود دانشجو اختصاص مییابد.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه ادامه داد: در گذشته دانشگاهها بر اساس برنامههای خود، یا مواد اولیه را تهیه و غذا را طبخ و توزیع میکردند یا این مسئولیت را به پیمانکاران میسپردند. در سالهای اخیر، تأمین مواد اولیه، نگهداری، انبارداری و سایر فرآیندهای مرتبط برای دانشگاهها دشوار شده بود و به همین دلیل عمدتاً این امور به پیمانکاران واگذار میشد.
وی افزود: در آن شیوه، دانشجو تنها سهم ژتون غذا را پرداخت میکرد و قیمت تمامشده هر وعده غذایی با توافق دانشگاه، پیمانکار و تأیید صندوق رفاه تعیین میشد. دانشجویان خوابگاهی معمولاً از سه وعده صبحانه، ناهار و شام و دانشجویان روزانه عمدتاً از وعده ناهار استفاده میکردند.
اعتراض دانشجویان به کیفیت و حق انتخاب غذا
رضایان با اشاره به مشکلات شیوه گذشته اظهار کرد: همواره دانشجویان نسبت به کمیت و کیفیت غذا اعتراض داشتند. یکی از مهمترین انتقادها این بود که غذا بر اساس سلیقه دانشجویان انتخاب نمیشد و حق انتخاب چندانی برای آنان وجود نداشت. دانشگاهها بر اساس تشخیص خود برنامه غذایی را تعیین و با پیمانکار درباره کیفیت، حجم و قیمت غذا به توافق میرسیدند و دانشجو ناچار بود همان غذا را دریافت کند.
وی افزود: البته طی چند سال اخیر، دانشگاهها برای هر وعده، بهویژه ناهار، دو نوع غذا در منوی خود قرار دادند تا دانشجو امکان انتخاب داشته باشد؛ در حالی که در سالهای قبل حتی همین امکان نیز وجود نداشت و تنها یک نوع غذا ارائه میشد.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه ادامه داد: در دو سال گذشته، رستورانهای مکمل نیز در کنار رستورانهای دانشگاهی راهاندازی شدند تا دانشجویان بتوانند از تنوع غذایی بیشتری برخوردار شوند. این رستورانها عمدتاً توسط بخش خصوصی اداره میشدند و دانشگاه فضایی را در اختیار آنها قرار میداد.
وی گفت: در این رستورانها منوهای متنوعتری ارائه میشد. بخشی از هزینه غذا را دانشگاه پرداخت میکرد و اگر دانشجو غذای باکیفیتتر یا گرانتری انتخاب میکرد، سهم بیشتری از هزینه را خودش میپرداخت؛ اما اگر غذای معمولی انتخاب میکرد، سهم پرداختی او مشابه غذای سلف دانشگاه بود.
اجرای طرح از مهرماه با محوریت حق انتخاب دانشجو
رضایان با بیان اینکه این طرح از مهرماه اجرا خواهد شد، گفت: سیاست دولت، سازمان برنامه و بودجه و مجلس شورای اسلامی این است که همانند سایر یارانهها، یارانه تغذیه نیز مستقیماً به ذینفع نهایی یعنی دانشجو پرداخت شود تا خود دانشجو درباره نحوه هزینهکرد آن تصمیم بگیرد و غذای مورد نظرش را انتخاب کند.
وی تأکید کرد: این طرح چند مزیت مهم دارد که نخستین آن حق انتخاب دانشجو است. دانشجو خودش غذای مورد علاقه خود را انتخاب میکند. دومین مزیت، مدیریت یارانه توسط خود دانشجو و سومین مزیت، شفافیت در انتخاب تأمینکنندگان غذاست.
رضایان افزود: در این طرح، به جای «پیمانکار»، از عنوان «تأمینکننده غذا» استفاده میشود. این تأمینکنندگان میتوانند مجموعههای بزرگ ارائهدهنده غذا، رستورانها یا سایر مراکزی باشند که استانداردهای تعیینشده از سوی دانشگاه و صندوق رفاه را از نظر بهداشت و کیفیت رعایت میکنند.
وی ادامه داد: این مجموعهها میتوانند در دانشگاه فضایی را در اختیار بگیرند و پس از تأیید دانشگاه، خدمات خود را ارائه دهند. دانشجو نیز مانند مراجعه به رستورانهای سطح شهر، میتواند منوی غذاها، قیمتها و کیفیت خدمات را مشاهده و غذای مورد نظر خود را انتخاب کند.
انعطاف در زمان دریافت غذا؛ دانشجو دیگر محدود به ساعات سلف نیست
رضایان در ادامه گفت: یکی دیگر از تفاوتهای این طرح با شیوه فعلی، انعطاف در زمان دریافت غذاست. در گذشته دانشجو تنها در بازه زمانی مشخصی، برای مثال از ساعت ۱۲ تا ۱۴، امکان دریافت ناهار را داشت، اما در طرح جدید، تأمینکننده غذا الزامی به توزیع غذا فقط در یک بازه زمانی محدود ندارد.
وی افزود: ممکن است یک رستوران از ساعت ۱۱ تا ۱۶ ناهار و از ساعات اولیه شب تا ساعت ۹ یا ۱۰ شام توزیع کند. این موضوع باعث میشود دانشجویی که به دلیل کلاس درس، کارآموزی یا سایر برنامههای آموزشی در ساعت مشخصی امکان مراجعه به سلف را ندارد، بتواند در زمان مناسب غذای خود را دریافت کند.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه ادامه داد: این موضوع مزیت مهمی برای دانشجویان است؛ چرا که اگر دانشجویی دیرتر به دانشگاه برسد، اشتها نداشته باشد یا کلاسش با ساعت توزیع غذا تداخل داشته باشد، دیگر از دریافت غذای یارانهای محروم نمیشود و میتواند در زمان مناسب به رستوران مراجعه کرده و غذای خود را میل کند.
حجم غذا متناسب با نیاز دانشجو خواهد بود
وی با اشاره به دیگر مزیتهای این طرح اظهار کرد: در شیوه قبلی، حجم غذا برای همه دانشجویان یکسان بود؛ در حالی که طبیعی است نیاز غذایی دانشجویان با یکدیگر تفاوت دارد. برخی دانشجویان به غذای بیشتری نیاز دارند و برخی کمتر مصرف میکنند؛ در نتیجه بخشی از غذا هدر میرفت یا برای برخی دانشجویان کافی نبود.
رضایان افزود: در طرح جدید، دانشجو میتواند متناسب با نیاز خود غذا انتخاب کند و این مشکل نیز تا حد زیادی برطرف خواهد شد.
نگرانی اصلی دانشجویان؛ تورم و کاهش ارزش یارانه غذا
وی با بیان اینکه در کنار مزایای طرح، دغدغههایی نیز از سوی دانشجویان مطرح شده است، گفت: مهمترین نگرانی دانشجویان مربوط به میزان یارانه غذا در شرایط تورمی است.
پیش بینی هزینه غذای دانشجویان از مهر ماه
رضایانتوضیح داد: پیشبینی اولیه برای مهرماه امسال این است که برای وعده صبحانه حدود ۱۲۰ هزار ریال، برای وعده ناهار یا غذاهای پرهزینه حدود ۳۵۰ هزار ریال و برای وعده شام یا غذاهای کمهزینهتر حدود ۲۵۰ هزار ریال یارانه پرداخت شود.
وی افزود: دغدغه دانشجویان این است که شاید این ارقام در ابتدای اجرای طرح پاسخگوی هزینه غذا باشد، اما اگر تورم افزایش یابد، چه تضمینی وجود دارد که یارانه نیز متناسب با آن افزایش پیدا کند؟ این مهمترین سؤال و مطالبه دانشجویان درباره اجرای طرح است.
وزارت علوم پیگیر تعدیل دورهای یارانه غذاست
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه ادامه داد: این دغدغه فقط مربوط به دانشجویان نیست؛ وزارت علوم، سازمان امور دانشجویان، صندوق رفاه و حتی شخص وزیر علوم نیز نسبت به این موضوع حساس هستند و به صورت مستمر با سازمان برنامه و بودجه در حال مذاکرهاند تا سازوکاری برای تعدیل یارانه متناسب با نرخ تورم تعریف شود.
وی اظهار کرد: اگر این سازوکار پیشبینی نشود، ممکن است در صورت افزایش قیمت مواد غذایی، دانشجو در تأمین غذای گرم با مشکل مواجه شود؛ به همین دلیل یکی از پیشنهادهای مطرح شده این است که به جای تعیین یارانه به صورت سالانه، تعدیل آن هر شش ماه یا حتی هر سه ماه یکبار و بر اساس نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی در حوزه مواد غذایی انجام شود.
رضایان گفت: مشاور اقتصادی وزیر علوم نیز با بررسی روند تورم مواد غذایی در سالهای گذشته، پیشنهادهایی را ارائه کرده تا این نگرانی دانشجویان برطرف شود.
وی تأکید کرد: بنابراین دغدغه دانشجویان، دغدغه وزارت علوم، سازمان امور دانشجویان و صندوق رفاه نیز هست و همه تلاش میکنند سازوکاری شفاف برای حفظ قدرت خرید یارانه غذا پیشبینی شود.
دانشجویان سنواتی و نوبت دوم مشمول طرح میشوند؟
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه در ادامه به یکی دیگر از پرسشهای مطرح شده از سوی دانشجویان اشاره کرد و گفت: سؤال دیگر این است که آیا این طرح فقط شامل دانشجویان روزانه میشود یا دانشجویان نوبت دوم، شهریهپرداز، سنواتی و سایر گروههای دانشجویی نیز از آن استفاده خواهند کرد؟
وی توضیح داد: در مرحله نخست اجرای طرح، دانشجویان روزانه دارای سنوات مجاز مشمول دریافت یارانه خواهند بود. درباره دانشجویانی که وارد سنوات اضافی شدهاند نیز همانند گذشته سازوکاری تعریف خواهد شد؛ به این معنا که اصل یارانه حذف نمیشود، اما متناسب با میزان سنوات، سهم پرداختی دانشجو افزایش پیدا میکند.
رضایان افزود: هرچه مدت سنوات بیشتر باشد، سهم پرداختی دانشجو نیز بیشتر خواهد شد؛ همان روشی که در سالهای گذشته نیز وجود داشته و امسال نیز ادامه خواهد یافت.
تلاش برای تداوم حمایت از دانشجویان نوبت دوم
رضایان در ادامه درباره وضعیت دانشجویان نوبت دوم و شهریهپرداز اظهار کرد: یکی دیگر از پرسشهایی که از سوی دانشجویان مطرح میشود، مربوط به دانشجویان نوبت دوم است. تلاش بر این است که تا حد امکان برای این گروه از دانشجویان نیز بخشی از یارانه تغذیه در نظر گرفته شود.
وی افزود: البته باید توجه داشت که بر اساس قوانین و مقررات، دانشجویان نوبت دوم و سایر دانشجویان شهریهپرداز از ابتدای ورود به دانشگاه میدانند که مشمول خدمات یارانهای خوابگاه و تغذیه مانند دانشجویان روزانه نیستند.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه ادامه داد: البته در سالهای گذشته نیز در برخی دانشگاهها، دانشجویان نوبت دوم از یارانه غذا استفاده میکردند، اما این موضوع به دلیل تخصیص بودجه از سوی دانشگاهها و استفاده از منابع داخلی آنها بود؛ زیرا سازمان برنامه و بودجه برای دانشجویان نوبت دوم اعتباری در حوزه تغذیه اختصاص نمیدهد.
وی تصریح کرد: بنابراین این موضوع همچنان نیازمند تصمیمگیری شورای سیاستگذاری است. هنوز نمیتوان به صورت قطعی درباره نحوه حمایت از دانشجویان نوبت دوم اظهار نظر کرد، اما تلاش میشود در صورت امکان و تأمین منابع، همانند گذشته بخشی از هزینه تغذیه این دانشجویان نیز جبران شود.
رضایان تأکید کرد: البته باید دوباره یادآوری کنم که دانشجویان نوبت دوم و شهریهپرداز بر اساس قوانین موجود، مشمول یارانه کامل خوابگاه و تغذیه نیستند و هرگونه حمایت از آنها منوط به تصمیم شورای سیاستگذاری و تأمین منابع خواهد بود.
اجرای طرح قطعی است؛ دانشگاهها در حال آمادهسازی زیرساختها هستند
وی درباره آخرین وضعیت اجرای این طرح نیز گفت: اجرای طرح قطعی است؛ زیرا در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ به تصویب رسیده و صندوق رفاه دانشجویان مکلف به اجرای آن شده است.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه افزود: بخشنامههای مربوط به دانشگاهها ابلاغ شده و نشستهای متعددی با معاونان دانشجویی دانشگاهها و اعضای شوراهای صنفی برگزار شده است. در حال حاضر نیز آمادهسازی زیرساختهای اجرایی، سامانههای مورد نیاز و قراردادهای مربوط به اجرای طرح در حال انجام است.
وی ادامه داد: طبیعی است که اجرای این طرح نیازمند تغییرات اساسی نسبت به شیوه گذشته است. ما قبلاً یک فرآیند مشخص برای انتخاب پیمانکار داشتیم، اما اکنون بسیاری از فرآیندها در حال بازطراحی است و به همین دلیل به صورت مستمر با معاونان دانشجویی دانشگاهها و نمایندگان شوراهای صنفی جلسات کارشناسی برگزار میکنیم.
رضایان خاطرنشان کرد: دغدغهها و پیشنهادهای دانشجویان در این جلسات شنیده، ثبت و بررسی میشود تا در صورت امکان، پیش از آغاز اجرای طرح برطرف شوند.
حدود ۶۰۰ هزار دانشجوی روزانه مشمول طرح هستند
وی درباره تعداد مشمولان این طرح نیز اظهار کرد: اگرچه تعداد دانشجویان روزانه آموزش عالی کشور زیاد است، اما همه آنها از غذای یارانهای استفاده نمیکنند.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه گفت: در حال حاضر حدود ۶۰۰ هزار دانشجوی روزانه در دانشگاههای زیرمجموعه وزارت علوم تحصیل میکنند و همه آنها در صورت تمایل میتوانند از یارانه تغذیه استفاده کنند.
وی افزود: البته تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حدود ۵۰ درصد این دانشجویان از غذای یارانهای استفاده میکنند؛ زیرا بخش قابل توجهی از دانشجویان در کلانشهرها بومی همان شهر هستند و معمولاً وعده غذایی خود را در منزل صرف میکنند.
رضایان ادامه داد: بیشترین استفادهکنندگان از غذای دانشجویی، دانشجویان خوابگاهی و غیربومی هستند که به دلیل حضور مستمر در دانشگاه، معمولاً از هر سه وعده غذایی استفاده میکنند.
نحوه استفاده از کیف پول الکترونیکی چگونه خواهد بود؟
وی درباره نحوه استفاده دانشجویان از سامانه جدید گفت: همه دانشجویان روزانه دارای سنوات مجاز، هر زمان که قصد استفاده از غذای یارانهای را داشته باشند، میتوانند وارد سامانه شوند.
رضایان افزود: دانشجو پس از ورود به سامانه، منوی غذاها و قیمت آنها را مشاهده میکند و سهم پرداختی خود را به عنوان سهم ژتون در کیف پول الکترونیکی واریز میکند.
وی ادامه داد: به محض پرداخت سهم دانشجو، یارانه دولت نیز به همان اعتبار اضافه میشود و مجموع این اعتبار در اختیار دانشجو قرار میگیرد تا بتواند غذای مورد نظر خود را از مراکز طرف قرارداد دریافت کند.
پرداخت یارانه از طریق کیف پول الکترونیکی
رضایان با تشریح نحوه پرداخت یارانه غذا به دانشجویان گفت: برای مثال، اگر دانشجویی غذای چلوکباب را انتخاب کند و سهم پرداختی دانشجو ۵۰ هزار ریال و سهم دولت ۳۵۰ هزار ریال باشد، مجموع اعتبار ۴۰۰ هزار ریالی در کیف پول الکترونیکی دانشجو قرار میگیرد.
وی افزود: دانشجو با استفاده از این اعتبار به یکی از رستورانها یا تأمینکنندگان غذای طرف قرارداد دانشگاه مراجعه و غذای خود را دریافت میکند. پس از دریافت غذا، سهم دانشجو و سهم دولت از اعتبار وی کسر میشود.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه ادامه داد: پس از ثبت اطلاعات در سامانه، تأمینکننده غذا گزارش عملکرد خود را به دانشگاه ارائه میدهد و پس از تأیید دانشگاه، اطلاعات به صندوق رفاه ارسال میشود. صندوق نیز در صورت تأیید نهایی، سهم دولت را به تأمینکننده غذا پرداخت خواهد کرد.
وی تأکید کرد: در این طرح، محدودیتی برای انتخاب غذا از سوی دانشجویان وجود ندارد و دانشجویان روزانه دارای سنوات مجاز میتوانند متناسب با شرایط خود از این امکان استفاده کنند. همچنین دانشجویان خوابگاهی نیز علاوه بر ناهار، امکان استفاده از یارانه صبحانه و شام را خواهند داشت.
میزان یارانه وعدههای غذایی
رضاییانقیهباشی درباره میزان یارانه پیشبینی شده برای هر وعده غذایی اظهار کرد: بر اساس برآوردهای اولیه برای مهرماه سال ۱۴۰۵، یارانه وعدههای اصلی و غذاهای پرهزینه ۳۵۰ هزار ریال، یارانه وعده شام یا غذاهای کمهزینهتر ۲۵۰ هزار ریال و یارانه صبحانه ۱۲۰ هزار ریال در نظر گرفته شده است.
وی افزود: البته میزان استفاده هر دانشجو از این یارانه به شرایط تحصیل او بستگی دارد. برای مثال، دانشجویان روزانه غیربومی و خوابگاهی معمولاً از سه وعده غذایی استفاده میکنند، اما بسیاری از دانشجویان بومی تنها در روزهایی که کلاس دارند از وعده ناهار استفاده خواهند کرد.
«تأمینکنندگان غذا» جایگزین پیمانکاران میشوند
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه درباره حذف پیمانکاران تغذیه نیز گفت: برخی تصور میکنند با اجرای این طرح، پیمانکاران به طور کامل حذف میشوند، در حالی که چنین نیست.
وی ادامه داد: هر سال قرارداد پیمانکاران در پایان دوره به اتمام میرسد و برای سال تحصیلی جدید نیز همانند گذشته فرآیند انتخاب برگزار میشود، اما تفاوت این است که در طرح جدید، عنوان «پیمانکار» به «تأمینکننده غذا» تغییر کرده است.
رضاییانقیهباشی افزود: این تأمینکنندگان نیز همانند گذشته باید در فرآیندهای قانونی شرکت کنند، صلاحیت آنها بررسی شود، با دانشگاه قرارداد منعقد کنند و پس از تأیید دانشگاه، وارد سامانه صندوق رفاه شوند.
وی خاطرنشان کرد: تأمینکننده میتواند فضایی را در دانشگاه اجاره یا در قالب قرارداد در اختیار بگیرد، آن را تجهیز و پس از تأیید دانشگاه، خدمات غذایی ارائه کند.
رقابت بخش خصوصی به ارتقای کیفیت غذا کمک میکند
وی با اشاره به اهداف این طرح گفت: یکی از مهمترین مزیتهای طرح، ایجاد رقابت میان بخش خصوصی در دانشگاههاست. هرچه رقابت بیشتر شود، تأمینکنندگان برای ارائه غذای باکیفیتتر و قیمت مناسبتر تلاش بیشتری خواهند کرد و در نهایت دانشجویان از این رقابت منتفع میشوند.
این عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به دورریخت ۷ تا ۱۰ درصدی روزانه غذای دانشجویی در دانشگاه ها تاکید کرد: به طور مثال در دانشگاه تهران روزانه بی از ۲۰ هزار پرس غذای دانشجویی پخت می شد که بیش از ۱۰ درصد این غذا یعنی حدود ۲۰۰۰ پرس یعنی معادل ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان آن دور ریخت می شد. بنابراین اجرای این طرح مانع اسراف و هدررفت منابع خواهد شد.
تمام تلاش ما اجرای موفق طرح است
رضاییانقیهباشی با اشاره به نقش صندوق رفاه در اجرای این طرح اظهار کرد: صندوق رفاه دانشجویان مسئول اجرای این طرح است و البته همه دستگاههای مرتبط در اجرای آن نقش دارند.
وی افزود: درخواست ما این است که همه، از جمله رسانهها، دانشگاهها و شوراهای صنفی، در اجرای موفق این طرح همکاری کنند. هرچه نقاط قوت و ضعف طرح بهتر برای دانشجویان تبیین شود، همراهی آنان نیز بیشتر خواهد شد.
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه خاطرنشان کرد: بارها گفتهام اگر ابعاد مختلف این طرح به درستی برای دانشجویان تشریح شود و مزایا و چالشهای آن شفاف توضیح داده شود، در مجموع ارزیابی دانشجویان این خواهد بود که اجرای این طرح به نفع آنهاست و میتواند کیفیت خدمات تغذیه دانشجویان را نسبت به گذشته ارتقا دهد.