آریا جوان - در حالی که امارات متحده عربی با یک جهش تاریخی به صدر جدول جهانی نزدیک شده، پاسپورت ایران همچنان در میان ضعیفترینهای جهان و منطقه است.
به مناسبت بیستمین سالگرد انتشار شاخص پاسپورت هنلی (Henley Passport Index) در جولای ۲۰۲۶، تازهترین ردهبندی معتبرترین گذرنامههای جهان منتشر شد. بررسی دادههای جهانی نشاندهنده شکافی عمیق در تحرکپذیری جهانی میان کشورهای خاورمیانه است. در حالی که امارات متحده عربی با یک جهش تاریخی به صدر جدول جهانی نزدیک شده، پاسپورت ایران همچنان در میان ضعیفترینهای جهان و منطقه است.
روند جهانی؛ آزادی سفر دو برابر شده است
بر اساس گزارش جدید موسسه هنلی، میانگین دسترسی بدون ویزا در سراسر جهان نسبت به بیست سال گذشته تقریبا دو برابر شده است. در سال ۲۰۰۶، میانگین دسترسی جهانی تنها ۵۸ کشور بود، اما در سال ۲۰۲۶ این رقم به ۱۰۸ مقصد افزایش یافته است. در سطح جهانی، سنگاپور همچنان در جایگاه نخست قرار دارد و ژاپن و کره جنوبی به همراه امارات در رتبه دوم ایستادهاند.
وضعیت کشورهای منطقه؛ امارات رکورددار تاریخ هنلی
نگاهی به ردهبندی کشورهای منطقه نشاندهنده موفقیت دیپلماتیک چشمگیر کشورهای عربی، بهویژه امارات است:
امارات متحده عربی: با دسترسی بدون ویزا به ۱۸۸ کشور، در رتبه ۲ جهانی قرار دارد. گزارش هنلی تاکید میکند که امارات بیشترین پیشرفت را در تاریخ ۲۰ ساله این شاخص داشته است؛ کشوری که در دو دهه گذشته ۱۵۳ مقصد جدیدِ بدون ویزا به پاسپورت خود افزوده است.
قطر و ترکیه: هر دو با دسترسی بدون ویزا به ۱۱۲ کشور، مشترکاً در رتبه ۴۸ جهانی جای گرفتهاند.
کویت، عربستان و عمان: به ترتیب با ۹۷ (رتبه ۵۱)، ۹۱ (رتبه ۵۴) و ۸۵ (رتبه ۵۸) کشورِ بدون ویزا، جایگاههای متوسط رو به بالایی را در منطقه به خود اختصاص دادهاند.
جایگاه ایران
بر اساس آمارهای هنلی، پاسپورت جمهوری اسلامی ایران با قابلیت سفر بدون ویزا (یا با ویزای فرودگاهی) به تنها ۳۷ کشور، در رتبه ۹۶ جهانی قرار گرفته است. این رتبه نشان میدهد که ارزش پاسپورت ایران تفاوت فاحشی با همسایگان جنوبی خود و ترکیه دارد.
در این منطقه، تنها دو کشور وضعیت بدتری از ایران دارند:
عراق: با دسترسی به ۲۸ کشور در رتبه ۱۰۲ جهانی.
افغانستان: با دسترسی به تنها ۲۲ کشور در انتهای جدول (رتبه ۱۰۴ جهانی).
موسسه هنلی نیز در گزارش خود اشاره کرده است که کشورهای درگیر در مناقشات مانند افغانستان، سوریه و یمن ضعیفترین پاسپورتهای جهان را دارند که نشاندهنده تاثیر مستقیم بیثباتی و جنگ بر انزوای بینالمللی است.
پیام قدرت پاسپورت چیست؟
کریستین اچ. کایلین، خالق شاخص پاسپورت هنلی، در این گزارش تاکید میکند که قدرت پاسپورت امروزه واضحترین نشانه «سرمایه ژئوپلیتیک» یک کشور است. او میگوید: «قویترین پاسپورتهای جهان متعلق به کشورهایی است که دیگران آنها را بهعنوان شرکای تجاری، سرمایهگذاری و امنیتی میخواهند. در نهایت، آزادی تحرک و سفر، معیاری است از ارزشی که سایر کشورها برای رابطه با شما قائل هستند.»