آریا جوان -
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، فاطمه نعمتی: کتاب «از باغهای زخمی زیتون» مجموعهشعری برای گروه سنی بالای ۱۰ سال است. این کتاب که سروده جمعی از هنرآموختگان نخستین دوره آموزشی قاصدک است، بهتازگی به کوشش انتشارات جمکران در ۴۴ صفحه مصور و بهای ۳۰۰ هزار تومان منتشر شده است.
دبیری این مجموعهشعر را سیداحمد میرزاده، شاعر کودک و نوجوان و تصویرگری آن را زهرا خمسه برعهده داشته است. براساس معرفی انتشارات، این کتاب فقط یک مجموعهشعر معمولی نیست؛ بلکه صدای همدلی نسل جدید ایران با همسالان خود در غزه است. در این معرفی آمده: «این کتاب، روایتی شاعرانه و پراحساس از زندگی کودکانی است که در میانه جنگ و خون، هنوز رؤیا میبینند. محتوای اصلی کلمات اشعار این کتاب، مقاومت و آرزوی بازگشت به آرامش است. اشعار این مجموعه، تضاد زیبا اما عمیقی را ترسیم میکنند؛ از طرفی، از عروسکهای زیر آوار مانده میگویند و از طرفی دیگر، از مشتهای گرهکرده و ایمانی که به پیروزی و آزادی دارند.»
به بهانه انتشار این مجموعهشعر جدید در حوزه مقاومت، با سیداحمد میرزاده، دبیر این مجموعه گفتوگویی داشتهایم که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
چطور شد که «از باغهای زخمی زیتون» تهیه و منتشر شد؟
این مجموعهشعر، برگزیدهای است از سرودههای شاعران هنرآموز دوره آموزشی قاصدک؛ دورهای که از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد و من در آن دوره دبیر علمی این طرح بودم. این کتاب حاوی اشعاری است از شاعرانی مثل زهرا عراقی، آزاده سالمی، عفت زینلی، شقایق پایرنج و ... . انتشارات جمکران این کتاب را با تصویرگری زهرا خمسه بهزیبایی ویرایش، تصویرگری، صفحهآرایی و چاپ کرده است. من هم از انتشارات جمکران و هم از مسئولان خانه کتاب و ادبیات ایران تشکر میکنم.
شاعران این کتاب چطور انتخاب شدند؟
بعد از اینکه طوفانالاقصی اتفاق افتاد و طی سلسلهرخدادهای بعدی آن و جنایتهای بیشماری که رژیم صهیونیستی در غزه انجام داد، برای همدردی با کودکان مظلوم غزه، فراخوانی بین هنرآموزان قاصدک منتشر شد. هنرآموزان قاصدک سرودههای خود را درباره غزه فرستادند. اشعار بسیار زیادی رسید و از بین آنها، شعرهایی که امتیاز بیشتری آوردند، انتخاب شدند و در این مجموعه به چاپ رسیدند. بنابراین شاعران این مجموعه، تعدادی از هنرآموزان برتر دورههای قاصدک خانه کتاب و ادبیات ایران هستند.
شعرها یک موضوع خاص دارند یا در یک محور هستند ولی موضوعات متنوع است؟
شعرها در یک محور موضوعی هستند؛ همه برای همدردی با کودکان غزه و محکومیت جنایتهای رژیم صهیونیستی و حامیان آنها سروده شدهاند؛ اما طبعاً هر کدام از شاعران از موضع و دیدگاه خاص خودشان به جریان نگاه کردهاند.
نکته مهمی که در شعرهای این مجموعه مشاهده میشود و با سایر مجموعههای قبلی متفاوت است، روحیه ایستادگی، مقاومت، حس انتقامجویی و افتخار به رزمندگان مقاومت است و اینکه ما به پیروزی نهایی جبهه حق ایمان داریم و تا پیروزی نهایی هم دست از مبارزه نمیکشیم و تن به ظلم نمیدهیم. شعرهای این مجموعه این ویژگی را دارند. پیش از این مجموعه، در بسیاری از شعرها همدردی با این موضوع فقط به شکل بیان دردها، غصهها و مصائبی بود که سر کودکان مظلوم آمده بود؛ شعرهایی که موضع نداشتند و طرف ظالم را معرفی و محکوم نمیکردند بلکه فقط به محکومکردن جنگ میپرداختند اما شعرهای این مجموعه عمدتاً دارای موضعگیری هستند.
شعرها برای چه گروه سنی مناسب هستند؟
عمده شعرهای این مجموعه برای گروه سنی سالهای پایان دبستان مناسباند؛ یعنی همان گروه سنی که در تقسیمبندیهای گذشته بهعنوان گروه سنی «ج» از آن نام برده میشد.
اینکه نسل جدید شاعران کشور برای فلسطین شعر بگویند، نشان میدهد که صدای مقاومت به گوششان رسیده است. آیا صحبتهایی بین شما و آنها درباره اهمیت شعر سرودن برای غزه ردوبدل میشد؟ نظرات آنها و احساسشان درباره نسلکشی در غزه و کشتار کودکان چه بود؟
من در یادداشتها و سخنرانیهایی که درخصوص موضوع فلسطین در شعر کودک و نوجوان ایران داشتهام به تاریخچه این موضوع در شعر کودک مفصلا اشاره کردهام. علیرغم اینکه فلسطین از همان ابتدای انقلاب موضوع بسیار مهمی برای ما بوده، اما در دهههای اول پس از انقلاب چندان به این موضوع پرداخته نشده بود؛ تا اینکه در دهه ۹۰، به یکی از موضوعات جدی حوزه ادبیات مقاومت کودک و نوجوان تبدیل شد.
بعد از طوفانالاقصی، میشود گفت طوفانی در این موضوع رخ داد و شاعران کودک و نوجوان بهطور جدی و خودجوش، سرودههای زیادی در این موضوع آفریدند و اینبار تفاوتهایی با دورههای قبل وجود دارد که مهمترینش خشمی است که در شعرهای این دوره دیده میشود. شعرها فقط درد را بیان نمیکنند؛ بلکه بیانگر خشمی مقدس برای مبارزه با رژیم صهیونیستی و ایستادگی در برابر اویند.
این همدردی شاعران و درک شاعران از موضوع مقاومت، اینکه صدای مقاومت به گوششان خورده، نشان میدهد که دنیای شعر کودک و نوجوان فقط دنیایی رنگین و پر از بیخبری و غفلت نیست.
واقعیت این است که ما در دنیایی زندگی میکنیم که هر روز جنایتهای زیادی علیه کودکان صورت میگیرد؛ در سرتاسر دنیا و در منطقه ما بیشتر. جنایت دشمن آمریکایی در مورد مدرسه میناب را مشاهده کنید. این یک جنایت عجیب در تاریخ است. ما چنین چیزی را حتی در تواریخ وحشتناک دورانهای قبل، مثلا در حمله مغول هم نخواندهایم.
مشابه این را در غزه میبینیم؛ بارها و بارها این کودککشیها در آنجا اتفاق افتاد. آمارهای زیادی درباره تعداد کودکانی که در حملات رژیم صهیونیستی کشته شدند و اتفاقاتی که برای آنها افتاد، وجود دارد. غیر از شهادت خود این کودکان، آسیبهای دیگری را هم که این کودکان میبینند باید در نظر گرفت؛ لطمهای که به روابط عاطفیشان میخورد، عزیزانی که از دست میدهند، لطمهای که به رفاهشان میخورد و آسیبی که به آموزششان وارد میشود. چطور میتواند یک نفر اهل ادبیات کودک و نوجوان باشد و به اینها نپردازد و در شعر کودک و نوجوان فقط مفاهیم رنگین و سانتیمانتال را بیان کند؟ خوشبختانه این شعور و آگاهی در شاعران کودک هست و در شعرهای اخیر بیشتر بروز و ظهور پیدا کرده است.
درخصوص شعرهای این مجموعه و مجموعهشعرهایی که هنرآموزان قاصدک در اینباره گفتند، باید بگویم بله ما با آنها در ارتباط بودیم؛ یعنی درباره نیازها و خلأها با همدیگر گفتوگو میکردیم و اینها در هدایت شاعران مؤثر بود. دوره قاصدک دوره مهمی بود. بههرحال، شاید یک وقفه و رکودی و یک شکافی بین نسلها داشت رخ میداد. برای آموزش نسل جدید و ارتباطشان با نسل قدیم، برگزاری چنین دورهای ضروری بود.
در خانه کتاب و ادبیات ایران برنامهریزی مفصلی انجام شد. اردوهای مختلفی در استانهای قم، مازندران، یزد و تهران برگزار شد. از بهترین استادان دعوت شد که به هنرآموزان درس بدهند. کارگاههای بسیار پرباری برگزار شد. از بین ۹۲ نفر در دوره اول و تقریباً همین تعداد در دورههای بعد، تعداد درخور توجهی شاعر و نویسنده کودک پدید آمده که امروز کتابهای مستقل از آنها چاپ میشود؛ یعنی امروز الحمدالله تبدیل به شاعران و نویسندگان برومندی شدهاند.
دوره قاصدک نشان داد که یک کارگاه موقتی و تمامشدنی نبوده. آیا هنوز با شاعران دورههای آن تعامل دارید؟ و آیا برنامههای دیگری با این شاعران در دست انجام است؟
الحمدلله هنوز این ارتباط با دوستان برقرار است. هر از گاهی در فضای مجازی و سایر امکاناتی که وجود دارد، برنامههایی میگذاریم، شعرهای هم را نقد میکنیم و نکتههایی را که هست در میان میگذاریم.
یکی از شعرهای این مجموعه یا بخشی از یک شعر را برایمان بخوانید.
شعری از شقایق پایرنج میخوانم:
تیر و ترکش و تفنگ
بنگ بنگ بنگ بنگ
با تفنگ چوبیام
میروم به سوی جنگ
موشکی که کاغذیست
میرود به آسمان
موشکی که واقعیست
میخورد به شهرمان
تا خدا کنار ماست
با خودت بگو مدام
ما برنده میشویم
جنگ میشود تمام