آریا جوان - برخی ماشینها صدها متر طول دارند، هزاران تُن وزن دارند یا در زیرِ زمین برای کیلومترها امتداد یافتهاند. در این گزارش قصد داریم با هفت مورد از این ماشینهای غول پیکر آشنا شویم.
برخی ماشینها آنقدر بزرگ هستند که توصیف آنها بهعنوان «وسیله نقلیه» یا «تجهیزات» تقریبا ناکافی به نظر میرسد. آنها میتوانند صدها متر امتداد داشته باشند، هزاران تُن وزن داشته باشند یا در مقیاسی فعالیت کنند که معمولا با تاسیسات صنعتی کامل مرتبط است.
به نقل از آیای، از یک بیل مکانیکی 14 هزار و 196 تُنی که در معادن روباز حرکت میکند گرفته تا یک شتابدهنده عظیم ذرات، اینها هفت مورد از بزرگترین ماشینهایی هستند که تاکنون ساخته شدهاند. در این فهرست به جای رتبهبندی صرفا بر اساس یک معیار، مقیاس فیزیکی کلی، جرم و اهمیت مهندسی در نظر گرفته شده است.
1. برخورددهنده بزرگ هادرونی در سرن
برخورددهنده بزرگ هادرونی (LHC) به طور رسمی از سوی رکوردهای جهانی گینس به عنوان بزرگترین ماشین ساخته شده توسط بشر شناخته شده است و محیط آن حدود 26.6 کیلومتر است. این شتابدهنده در زیر مرز فرانسه و سوئیس، در نزدیکی ژنو، ساخته شده و از 1٬232 آهنربای دوقطبی ابررسانا برای هدایت پرتوهای ذرات در مسیر حلقه عظیم خود استفاده میکند.
این شتابدهنده در سال 2008 آغاز به کار کرد و از آن زمان تاکنون برای آزمایشهایی با هدف بررسی ساختار بنیادی ماده مورد استفاده قرار گرفته است؛ از جمله کشف بوزون هیگز. برخلاف سایر ماشینهای این فهرست، عظمت آن به جابهجایی زمین یا بار مربوط نمیشود. هدف آن کنترل ذراتی است که با سرعتی نزدیک به سرعت نور حرکت میکنند.
2. باگر 293 در آلمان
باگر 293 بیشک یکی از تماشاییترین ماشینهای روی زمین است. این بیل مکانیکی چرخپرهای 14 هزار و 196 تُن وزن دارد، حدود 220 متر طول و 94.5 متر ارتفاع دارد. گینس آن را هم به عنوان سنگینترین وسیله نقلیه زمینی و هم بزرگترین ماشین صنعتی متحرک جهان به رسمیت شناخته است.
چرخ بیل آن حدود 21.6 متر قطر دارد و 18 سطل را حمل میکند که هرکدام قادرند هزاران لیتر مواد را در خود جای دهند. این ماشین میتواند روزانه حدود 240 هزار مترمکعب خاک را جابهجا کند. حرکت آن فوقالعاده آهسته است، اما ابعاد عظیم آن به دستگاه اجازه میدهد به طور پیوسته لایههای رویی زمین را از معادن روباز خارج کند.
3. پایونیرینگ اسپیریت یا کشتی ساختوساز فراساحلی
پایونیرینگ اسپیریت با 382 متر طول و 124 متر عرض، کمتر شبیه یک کشتی معمولی و بیشتر شبیه یک سکوی صنعتی عظیم متحرک است. گینس آن را با ظرفیت ناخالص 403 هزار و 342 تُن، به عنوان بزرگترین کشتی جهان از نظر ظرفیت ناخالص ثبت کرده است، در حالی که شرکت بهرهبردار آن، آلسیز، آن را بزرگترین کشتی ساختوساز جهان مینامد.
طراحی غیرمعمول دو بدنهای این کشتی به آن اجازه میدهد از روی سکوهای فراساحلی عبور کند و سازههای عظیم را به صورت یکپارچه جابهجا کند. سیستم بالابری آن، طبق مشخصات فعلی، قادر است سازههای فوقانی با وزن حداکثر 48 هزار تُن را بلند کند. این کشتی همچنین برای نصب خطوط لوله فوق سنگین طراحی شده است و به همین دلیل یکی از بزرگترین ماشینهایی محسوب میشود که تاکنون برای ساختوساز فراساحلی ساخته شدهاند.
4. پل نقاله روباری F60 آلمان
F60 عملا یک پل متحرک به طول 500 متر است که برای استخراج معادن سطحی ساخته شده است. این ماشین بین سالهای 1989 تا 1991 در آلمان ساخته شد و 502 متر طول، 204 متر عرض و تقریبا 80 متر ارتفاع دارد. هدف از طراحی آن، برداشتن و انتقال لایههای باطله یا خاک و سنگهای رویی معدن روی ذخایر زغالسنگ قهوهای بود و این دستگاه در کنار بیلهای مکانیکی عظیم فعالیت میکرد.
F60 میتوانست مناطق بسیار وسیع معدنی را پوشش دهد و هم زمان مواد استخراج شده را به طور پیوسته منتقل کند. اگرچه عمر عملیاتی آن کوتاه بود و بین سالهای 1991 تا 1992 فعالیت کرد، این ماشین همچنان یکی از خارقالعادهترین نمونههای مهندسی صنعتی متحرک در جهان به شمار میرود. امروزه این سازه بازنشسته به عنوان یک اثر صنعتی حفظ شده است.
5. خودروی حمل موشک شماره 2 ناسا در ایالات متحده
خودروی حمل موشک شماره 2 ناسا (CT-2) ممکن است کُندترین ماشین این فهرست باشد، اما تعداد کمی از ماشینها میتوانند ترکیبی مشابه از جرم و هدف را ارائه کنند. گینس در سال 2023 آن را به طور رسمی به عنوان سنگینترین وسیله نقلیه دارای موتور جهان به رسمیت شناخت؛ وزن آن حدود 6.65 میلیون پوند، معادل تقریبا سه هزار و 20 تُن است.
ناسا مفهوم خودروی حمل موشک را در دهه 1960 برای انتقال موشکهای سترن 5 از ساختمان مونتاژ وسایل نقلیه به سکوهای پرتاب ساخت. امروزه CT-2 از برنامه آرتمیس ناسا پشتیبانی میکند و میتواند باری تا وزن 18 میلیون پوند را حمل کند. این وسیله به جای جادههای معمولی، روی زنجیرهای عظیم و مسیرهای ویژهای که برای حرکت آن ساخته شدهاند، حرکت میکند.
6. بیگ ماسکی ایالات متحده
بیگ ماسکی دیگر وجود ندارد، اما در هر فهرست از ماشینهای غولپیکر تاریخ شایسته حضور است. این دستگاه حفاری زنجیرهای که در سال 1969 تکمیل شد، حدود 13 هزار و 200 تُن وزن داشت و بزرگترین بیل مکانیکی کششی بود که تاکنون ساخته شده است.
سطل آن میتوانست تقریبا 325 تُن خاک را در خود جای دهد، در حالی که کفشکهای حرکتی هیدرولیکی به دستگاه اجازه میدادند در اطراف معدن جابهجا شود. بیگ ماسکی میتوانست حدود 17 هزار و 500 تن خاک را در هر ساعت جابهجا کند. این ماشین تا سال 1991 فعالیت کرد و سرانجام در سال 1999 برچیده شد. ابعاد عظیم آن نشان میدهد که چگونه نیازهای معادن سطحی در قرن بیستم، مهندسی ماشینآلات سنگین را به شدت تحت تاثیر قرار داد.
7. کاترپیلار 6090 FS بیل مکانیکی معدن
کاترپیلار 6090 FS رویکرد متفاوتی را برای رسیدن به ابعاد بسیار بزرگ نشان میدهد؛ این ماشین قدرت حفاری عظیمی را در یک بیل مکانیکی معدنی نسبتا جمعوجور متمرکز کرده است. وزن عملیاتی این دستگاه حدود هزار تُن است، چهار هزار و 500 اسببخار قدرت تولید میکند و ظرفیت بار سطل آن میتواند به 103 تن برسد. ظرفیت سطل نیز بسته به پیکربندی میتواند به 55 مترمکعب برسد.
این ماشین برخلاف بیل مکانیکی چرخپرهای که به طور مداوم در معدن حفاری میکند، کامیونهای غولپیکر حمل مواد را در هر نوبت با یک سطل بارگیری میکند. این دستگاه نشان میدهد که تجهیزات مدرن معدنی چگونه به سمت ظرفیت بار بسیار بالا، قدرت هیدرولیکی و بهرهوری زیاد تکامل یافتهاند.
این ماشینها نشان میدهند که «بزرگ بودن» میتواند معانی بسیار متفاوتی داشته باشد. برخورد دهنده بزرگ هادرونی به این دلیل عظیم است که برای حرکت ذرات به مسیری 26.6 کیلومتری نیاز دارد؛ باگر 293 به این دلیل عظیم است که جابهجایی کوهها به ماشینآلات خارقالعادهای نیاز دارد؛ و خودروی حمل موشک ناسا به این دلیل عظیم است که باید برخی از بزرگترین فضاپیماهای بشر را حمل کند.