آریا جوان -
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: آینده جهان و سرنوشت انسانها پس از ظهور منجی، از پرسشهایی است که همواره ذهن بشر را به خود مشغول کرده است؛ پرسشهایی که در فرهنگ امروز، گاه در قالب روایتهای سینمایی و داستانهای آخرالزمانی و گاه در قالب آثار دینی و اعتقادی پاسخ داده میشوند. با این حال، میان تصویری که رسانههای مدرن از آخرالزمان ارائه میکنند و روایتی که منابع اسلامی از حوادث پیش و پس از ظهور ترسیم کردهاند، تفاوتهای جدی وجود دارد. در بسیاری از روایتهای عامهپسند، پایان جهان با جنگ، فروپاشی، بیماری و نابودی گره خورده است؛ اما در نگاه مهدوی، ظهور نقطه آغاز دورهای برای تحقق عدالت، گسترش دانش و تغییر مناسبات جهان است.
کتاب «دوران شگفتانگیز ظهور» نوشته علی شعیبی که از سوی انتشارات واژه پرداز اندیشه منتشر شده است تلاش کرده است با تکیه بر کتاب «عصر ظهور» علامه علی کورانی و استفاده از روایات اسلامی، تصویری ساده و قابل فهم از این دوران برای نوجوانان ارائه دهد. نویسنده در این اثر، روایات پراکنده درباره حوادث پیش از ظهور، نشانههای آن و وقایع پس از قیام حضرت مهدی(عج) را در کنار یکدیگر قرار داده و تلاش کرده است مخاطب نوجوان را با تصویری منسجم از آینده جهان در نگاه اسلام آشنا کند.
از آغاز قیام در مکه و حوادث شام و قدس گرفته تا نقش ایرانیان و یمنیها، یاران امام زمان(عج)، معجزات الهی و حضور حضرت عیسی(ع)، موضوعاتی هستند که در این کتاب مورد توجه قرار گرفتهاند. با این حال، اثر تنها به معرفی نشانههای ظهور محدود نمیشود و بر ضرورت آمادگی فکری، اعتقادی و معنوی برای مواجهه با این آینده نیز تأکید دارد.
به مناسبت سالروز آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج)، با علی شعیبی، نویسنده کتاب «دوران شگفتانگیز ظهور»، درباره چرایی نگارش این اثر برای نوجوانان، نحوه استفاده از منابع روایی و چگونگی روایت آینده جهان برای نسل نوجوان به گفتوگو نشستیم.
* امروز نوجوانان درباره آخرالزمان و ظهور با روایتهای متنوعی در سینما، شبکههای اجتماعی و فضای مجازی مواجهاند. کتاب شما قرار است چه تصویری متفاوت از آینده جهان به آنها ارائه کند؟
سینما و رسانههای غربی معمولاً آینده جهان و آخرالزمان را فضایی تاریک، ویرانشهری، سرشار از یأس و حاصل نابودی تمدن به تصویر میکشند. در مقابل، تصویری که روایات اصیل اسلامی و این کتاب ترسیم میکند، مسیری بهسوی روشنایی، پیروزی حق بر باطل و برپایی یک جامعه آرمانی است. ما نشان میدهیم که سختیها و فتنهها مقطعی هستند و پایان تاریخ، آغاز عصر درخشان دانش، عدالت، وفور نعمت، امنیت مطلق و شکوفایی بینظیر علمی و معنوی بشر در دولت جهانی منجی است.
* در کتاب، در همان ابتدا میان روایت آخرالزمانی هالیوود و نگاه اسلامی تفاوت گذاشتهاید. چرا این مقایسه برای مخاطب نوجوان اهمیت داشت؟
ذهن نوجوان امروز پر از انگارههای بصری فیلمها و بازیهای ویدیویی هالیوودی است که نیروهای نجاتبخش را زمینی، فردمحور یا در قالب قهرمانان تخیلی معرفی میکنند و آینده را فضایی ترسناک و رو به تباهی نشان میدهند. برای نسل نوجوان ضروری بود که ابتدا این غبار برداشته شود تا متوجه شود نگاه اسلام، برخلاف بنبستهای هالیوودی، حرکتی تاریخی با پشتوانه وعدههای الهی، نقشآفرینی تودههای صالح و پیوند علم و معنویت تحت رهبری منجی واقعی است.
* تعبیر «تکههای پازل» در معرفی کتاب زیاد به چشم میخورد. چطور توانستید این قطعات پراکنده را به یک روایت منسجم تبدیل کنید، بدون اینکه ارتباط میان روایتها برای نوجوان پیچیده شود؟
احادیث مهدوی در منابع مختلف تاریخی و حدیثی بهصورت گزارههای مجزا و پراکنده نقل شدهاند. با تکیه بر پژوهشهای عمیق بهویژه اثر ارزشمند «عصر ظهور» علامه کورانی، سیر حوادث را بر یک خط زمانی و منطقی چیدیم. همچنین در فصل اول کتاب، نقشهای جامع از کل مسیر ارائه شد تا مخاطب پیش از ورود به جزئیات فتنهها و نبردها، نمای کلی ماجرا را به چشم ببیند و پیوستگی رویدادها را مانند قطعات یک پازل کامل درک کند.
* در کتاب از موضوعاتی مثل مکه، شام، قدس، نقش ایرانیها و یمنیها، حضرت عیسی(ع) و نشانههای طبیعی و غیرطبیعی صحبت میکنید. چطور میان گستردگی این موضوعات و ظرفیت ذهنی مخاطب نوجوان تعادل ایجاد کردید؟
رویکرد ما در نگارش، پرهیز از اصطلاحات ثقیل حوزوی و ساختاربندی کتاب بر پایه جغرافیای حوادث و شخصیتپردازیهای ملموس بود. به جای ارائه مباحث خشک تاریخی، رویدادها در قالب نقاط عطف و پیوسته (مانند حرکت از مکه، رویدادهای مدینه، کوفه، شام و آزادی قدس) با زبانی روان و توصیفهای روشن تدوین شد تا ذهن نوجوان بدون احساس خستگی، وسعت این جغرافیای جهانی را دنبال کند.
* در ادبیات مهدوی برای نوجوان، مرز میان «آموزش اعتقادی» و «هیجانسازی درباره آخرالزمان» کجاست؟ هنگام نوشتن کتاب چطور مراقب بودید اثر به سمت ایجاد ترس یا انتظار هیجانی صرف نرود؟
هیجانسازی کاذب زمانی رخ میدهد که تمرکز صرفاً بر خشونت نبردها یا رعب فتنهها باشد. ما حوادث سخت پیش از ظهور را تنها به عنوان گذرگاهی موقت و مقدمهای برای پاکسازی جهان معرفی کردیم. وزن اصلی کتاب به سمت هدف غایی یعنی عصر روشنایی، دستاوردهای شگفتانگیز علمی، رفاه عمومی، اخلاق و آرامش پس از استقرار عدالت سوق داده شده است تا در دل مخاطب بهجای ترس و دلهره، امید و مسئولیتپذیری بنشیند.
* یکی از چالشهای روایت نشانههای ظهور، تطبیق دادن حوادث روز با برخی روایات است. شما در کتاب چطور با این مسئله برخورد کردهاید تا مخاطب دچار تطبیقهای عجولانه و قطعی نشود؟
کتاب مرز مشخصی میان «تحلیل روایات» و «تطبیقهای قطعی و شتابزده» قائل شده است. در متن تأکید شده که این گزارهها نقشهها و شاخصهای کلی هستند که راستگوترین انسانها برای شناخت جریانهای حق و باطل به ما دادهاند. ما تلاش کردیم به مخاطب بیاموزیم نشانهها برای هوشیاری، بصیرت و آمادهسازی درونی هستند، نه برای تعیین وقت ظهور و قضاوتهای عجولانه درباره افراد و حوادث روزمره.
* کتاب از نوجوان میخواهد صرفاً منتظر یک اتفاق بزرگ نباشد، بلکه خودش را برای آن دوران آماده کند. از نظر شما مهمترین معنای «انتظار» که باید به نوجوان امروز منتقل شود چیست؟
انتظار، نشستن و تماشا کردن نیست؛ یک آمادگی فعال، هوشمندانه و تمدنساز است. نوجوان امروز باید بداند که ساختن جامعه منتظر، از تقویت ایمان، کسب دانشهای روز، خودسازی اخلاقی و بصیرت در شناخت فتنهها آغاز میشود. یاران منجی، انسانهایی قوی، آگاه، تسلیمناپذیر و در اوج رشد علمی و معنوی هستند؛ بنابراین هر گام نوجوان در مسیر پیشرفت علمی و تقوا، گامی عینی در مسیر انتظار فرج است.
* آیا به نظر شما ادبیات مهدوی نوجوان در سالهای اخیر بیشتر بر معرفی نشانههای ظهور تمرکز کرده و کمتر به «نسبت نوجوان امروز با ظهور» پرداخته است؟ اگر بله، «دوران شگفتانگیز ظهور» قرار است این خلأ را چگونه پر کند؟
نمیتوان بهصورت مطلق گفت که تلاشهای پژوهشگران و نویسندگان عزیز در این سالها صرفاً به بیان نشانهها محدود بوده است؛ خوشبختانه در دهههای اخیر آثار ارزشمند، فعالانه و نوآورانهای هم تولید شده که قابل تقدیرند. با این حال، در بخشی از ادبیات موجود، نشانههای ظهور بیشتر بهصورت گزارشهای تاریخیِ منفعل یا صرفاً فهرستی از حوادثِ منتظَر روایت شدهاند.
تلاش ما در کتاب «دوران شگفتانگیز ظهور» این بوده که فراتر از شمارش حوادث، «نسبت هویتیِ نوجوان امروز با آینده جهان» را بازتعریف کنیم. ما با تکیه بر روایات نشان دادهایم که جوانان و نوجوانان هسته اصلی و ستونهای محکم زمینهسازی و قیام جهانیاند. همچنین اثبات کردهایم که دوران پس از ظهور، نه پایان کار و انفعال، بلکه آغاز شکوفایی هوش، انفجار استعدادها، اوج رشد علمی و نقشآفرینی بیسابقه نسل نو در اداره جامعه آرمانی است. این کتاب به نوجوان میگوید که او تماشاچی تاریخ نیست، بلکه مهرهای اثرگذار در پازل آینده جهان است.
* اگر بخواهید فقط با یک سؤال نوجوان را کنجکاو کنید که کتاب «دوران شگفتانگیز ظهور» را بخواند، آن سؤال چیست؟
«آیا آمادهای به آیندهای شگفتانگیز سفر کنی که در آن علم بشر ناگهان سیزده برابر میشود و رازهای آسمانها و زمین آشکار خواهد شد؟»
* کدام بخش کتاب را بیشتر از همه نزدیک به دغدغههای نوجوان امروز میدانید؟
بسیاری از موضوعات کتاب برای نوجوانان جذاب و ملموس است؛ اما بهویژه بخش روایات مربوط به نقش ایرانیها در دوران ظهور، ارتباط بسیار عمیقی با هویت و دغدغههای نسل نو برقرار میکند. نوجوان ایرانی وقتی در روایات میخواند که پیامبر اکرم (ص) و اهلبیت (ع) با چه تعابیر بلندی از ایمان، شجاعت، استواری و نقش محوری نیاکان و نسل او در تغییر معادلات جهانی و زمینهسازی برای منجی سخن گفتهاند، دچار یک خودباوری عمیق و غرور ملی و مذهبی مثبت میشود.
علاوه بر این، فصل پایانی یعنی «عصر درخشان ظهور» با موضوعاتی مثل جهش علمی باورنکردنی (۱۳ برابر شدن دانش بشری)، پیشرفت ارتباطات، سفرهای شگفتانگیز و تشکیل جامعهای سرشار از عدالت و رفاه، دقیقاً پاسخگوی کنجکاوی و آیندهپژوهی ذهن خلاق نوجوان امروز است.
* در میان روایتهایی که برای کتاب بررسی کردید، آیا به روایتی برخوردید که نگاه خودتان را نسبت به مسئله ظهور تغییر داده یا عمیقتر کرده باشد؟
روایت مختلفی وجود داشتته اند؛ خاصه روایات مربوط به وسعت علم در عصر ظهور که میفرماید علم ۲۷ حرف است و تمام آنچه پیامبران تا پیش از آن آوردهاند تنها ۲ حرف بوده و امام ۲۵ حرف باقیمانده را آشکار میسازد. این روایت نگاهم را به مأموریت حضرت بسیار فراتر از مسائل سیاسی و نظامی برد و نشان داد که ظهور، رستاخیز معرفت، عقلانیت، علم و گشوده شدن دروازههای عوالم بالاتر به روی بشریت است.
* اگر «دوران شگفتانگیز ظهور» قرار باشد فقط یک پیام برای نوجوان امروز داشته باشد، آن پیام چیست؟
آینده جهان به سمت تاریکی و بنبست نمیرود؛ آینده از آنِ عدالت، روشنایی و آگاهی است و هر نوجوان میتواند با پرورش علم و ایمان خود، یکی از مهرههای اصلی ساخت این دنیای شگفتانگیز باشد.