آریا جوان -
به گزارش خبرنگار مهر، منظومه «نصابالصبیان» یکی از آثار آموزشی مهم در سنت آموزشی ایران به شمار میآید که با هدف آموزش واژههای عربی به فارسی سروده شده است. این اثر بهویژه در مکتبخانهها و نظام آموزشی سنتی کاربرد گسترده داشت و برای قرنها بهعنوان متن درسی مورد استفاده قرار میگرفت. شیوه آموزشی کتاب بر پایه نظم و شعر استوار است؛ به این معنا که واژههای عربی همراه با برابرهای فارسی آنها در قالب ابیات منظوم ارائه شدهاند تا حفظ و یادگیری آنها برای دانشآموزان آسانتر شود. علاوه بر آموزش واژگان، در این اثر موضوعاتی همچون نام ماهها، برخی اصطلاحات دینی و تاریخی و نکتههای آموزشی دیگر نیز آمده است و از همین رو گاه از آن بهعنوان یکی از نخستین نمونههای فرهنگ آموزشی برای کودکان و نوجوانان در سنت ایرانی یاد میشود.
از نظر ساختار، نصابالصبیان از مجموعهای از قطعات شعری تشکیل شده و در برخی نسخهها حدود ۲۲۰ بیت در ۴۱ قطعه برای آن گزارش شده است. محتوای این اثر تنها به واژهنامه محدود نمیشود، بلکه ترکیبی از برابرهای فارسی واژههای عربی و مطالب آموزشی پراکنده است که جنبههای دینی و فرهنگی نیز دارند. اهمیت و رواج این منظومه در سنت آموزشی باعث شد که در دورههای بعدی شرحها و بازنویسیهای متعددی بر آن نوشته شود؛ موضوعی که نشاندهنده نفوذ گسترده آن در آموزش زبان عربی و ادبیات در مدارس سنتی است. از منظر پژوهشی نیز نصابالصبیان منبعی ارزشمند برای مطالعه تاریخ آموزش، شیوههای حفظمحور در نظام مکتبخانهای و نیز پیوند میان شعر و آموزش زبان در فرهنگ ایرانی به شمار میآید.
نسخه خطی نصابالصبیان
نصاب الصّبیان به اهتمام محمدجواد مشکور، دومین کتاب از مجموعه گنج سخن نشر سنگلج است که به تازگی منتشر شده است. از زندگی ابونصر بدرالدّین مسعود بن ابیبکر فراهی سجزی، شناخته شده به ابونصر فراهی اطّلاعات کافی نداریم. همینقدر میدانیم که او ادیبی پرمایه و شاعری بلندپایه در زبان عربی و پارسی بوده است. گویند این مرد دانشمند و ادبشناس کور مادرزاد بود و در لغت عرب و حدیث، مهارت تمام داشت و از شعرای دربار الملک الغازی یمینالدوله بهرامشاه بن حرب درگذشته به سال ۶۱۸ ق بوده است.
نصاب الصّبیان، که برای آموزش لغت عربی به کودکان با سبکی روان و دلپسند به نظم آمده، بیش از هفت سده است که بر زانوی اطفال مسلمان ایران و افغانستان و ماوراءالنهر و هندوستان و ترکیه قرار داشته است و ظاهراً نخستین کتابی است که کودکان پس از قرآن کریم برای آموختن لغت عربی میخواندهاند. ابونصر فراهی برای اینکه نظم کتاب از حالت یکنواختی خارج شود و کودکان در به خاطر سپردن آن ابیات ملول نشوند، نظم کتاب را بر اوزان مختلف عروضی تقسیم و بر نُه بحر نهاده است و با دقّتنظری که داشته، برای هریک از الفاظ عربی معانی مناسبی که غالباً معادل آن است به زبان پارسی سره آورده است.
این کتاب در قطع وزیری، با ۱۵۷ صفحه و قیمت 690هزار تومان منتشر شده است.