آریا جوان - عبدالاحد مومند، نخستین فضانورد افغانستان و تنها شهروند این کشور که تاکنون به فضا سفر کرده بود، در ۶۷ سالگی بر اثر بیماری سرطان در آلمان درگذشت.
به گزارش خبرفوری، خانواده و دوستان او اعلام کردند که مومند روز ۲۱ ژوئن در یکی از بیمارستانهای شهر اشتوتگارت، جایی که از زمان ترک افغانستان در سال ۱۹۹۲ زندگی میکرد، چشم از جهان فرو بست. خبر درگذشت او موجی از اندوه را در افغانستان برانگیخت و بسیاری از شخصیتهای سیاسی و مردم از او به عنوان یکی از قهرمانان ملی این کشور یاد کردند.
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که از شنیدن خبر درگذشت نخستین و تنها فضانورد افغانستان عمیقا اندوهگین شده است. او برای مومند طلب آمرزش کرد و این ضایعه را به همسر، فرزندان و خانوادهاش تسلیت گفت. غنی همچنین مأموریت فضایی مومند را یکی از افتخارآمیزترین لحظات تاریخ معاصر افغانستان توصیف کرد.
عبدالاحد مومند در سال ۱۹۸۸ و در حالی که تنها ۲۹ سال داشت، به عنوان خلبان نیروی هوایی افغانستان برای شرکت در برنامه فضایی اتحاد جماهیر شوروی انتخاب شد. این مأموریت در قالب برنامه «اینترکاسموس» انجام شد؛ طرحی که به کشورهای متحد شوروی امکان میداد نمایندگانی را به فضا اعزام کنند. پس از چندین ماه آموزش فشرده، مومند همراه با دو فضانورد روس، ولادیمیر لیاخوف و والری پولیاکوف، با فضاپیمای سایوز TM-6 راهی ایستگاه فضایی میر شد و به مدت ۹ روز در مدار زمین اقامت داشت. او در این مدت در چندین پژوهش علمی شرکت کرد و آزمایشهای مختلفی را در حوزههای پزشکی، زیستشناسی و علوم فضایی انجام داد.
بازگشت او به زمین اما بدون مشکل نبود. قرار بود مومند با فضاپیمای سایوز TM-5 به زمین بازگردد، اما نقص فنی در سامانه فرود باعث شد بازگشت او و همکارش یک روز به تعویق بیفتد. این دو فضانورد برای ساعتها در شرایط دشوار، با منابع محدود غذا و اکسیژن، در مدار زمین سرگردان ماندند تا سرانجام مشکل برطرف شد و توانستند سالم به زمین بازگردند.
پیش از پرتاب، مومند گفته بود که هدف مأموریتش تنها سفر به فضا نیست، بلکه میخواهد از تصاویر فضایی برای شناسایی منابع معدنی افغانستان، بررسی ظرفیت تولید برق آبی، مطالعه یخچالهای طبیعی و ارزیابی خطر زلزله استفاده شود. او همچنین در پیامی تلویزیونی از داخل ایستگاه فضایی میر خطاب به مردم افغانستان گفت که از فضا هیچ اثری از جنگ و خشونت دیده نمیشود و آرزو کرد روزی صلح بر سرزمینش حاکم شود.
یکی دیگر از ویژگیهای تاریخی این مأموریت، همراه داشتن یک نسخه از قرآن کریم توسط مومند و قرائت آیاتی از آن در فضا بود. این اقدام بعدها به عنوان نمادی از معرفی هویت اسلامی و فرهنگی افغانستان در عرصه فضایی مورد توجه قرار گرفت. اشرف غنی نیز در پیام خود تأکید کرد که مومند با پرچم، زبان و فرهنگ افغانستان، نام کشورش را به فضا برد و باعث شد مردم برای مدتی تلخی جنگهای داخلی را فراموش کنند.
عبدالاحد مومند در شهرستان اندر استان غزنی متولد شد و تحصیلات نظامی خود را در افغانستان و اتحاد شوروی گذراند. پس از آغاز جنگ داخلی و سقوط دولت وقت در سال ۱۹۹۲، افغانستان را ترک کرد و در آلمان ساکن شد. او تا پایان عمر در همان کشور زندگی کرد و از خود همسر، دو دختر و یک پسر به یادگار گذاشت. هنوز جزئیاتی درباره مراسم تشییع و خاکسپاری او منتشر نشده است.