آریا جوان -
به گزارش خبرگزاری مهر، «انقلاب یا اصلاح» کتابی در حوزه فلسفه سیاسی و اندیشه اجتماعی است که در سال ۱۹۸۱ منتشر شد. این اثر صرفاً نوشته یک نویسنده نیست، بلکه متن یک مناظره فکری میان هربرت مارکوزه و کارل پوپر است. این کتاب یکی از مهمترین رویاروییهای فکری میان دو جریان بزرگ قرن بیستم، یعنی مارکسیسم انتقادی و لیبرالیسم دموکراتیک، به شمار میرود.
پرسش محوری کتاب این است: اگر جامعه دچار بیعدالتی و سلطه شده باشد، راه تغییر چیست؟ انقلاب یا اصلاحات؟». دو متفکر پاسخهای کاملاً متفاوتی به این پرسش میدهند: هربرت مارکوزه معتقد است که سرمایهداری پیشرفته، حتی در جوامع دموکراتیک، ساختارهای سلطه را بازتولید میکند و اصلاحات جزئی قادر به تغییر بنیادین آن نیستند. از نگاه او، آزادی واقعی تنها با دگرگونی ریشهای ساختارهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی امکانپذیر است. کارل پوپر اما برعکس، انقلاب را خطرناک میداند؛ زیرا معمولاً به خشونت، تمرکز قدرت و استبداد منجر میشود. او از نظریه مشهور خود با عنوان «مهندسی اجتماعی گامبهگام» دفاع میکند؛ یعنی جامعه باید از طریق اصلاحات تدریجی، نقد مستمر و نهادهای دموکراتیک بهبود یابد.
این کتاب فقط درباره «انقلاب یا اصلاح» نیست، بلکه موضوعات عمیقتری را نیز بررسی میکند، از جمله ماهیت انسان و جامعه، مفهوم آزادی، سرمایهداری و ازخودبیگانگی، نقش دموکراسی، امکان تحقق عدالت اجتماعی، رابطه فلسفه و سیاست، جایگاه علم در شناخت جامعه، نقد مارکسیسم و نقد لیبرالیسم و خشونت سیاسی و مشروعیت آن.
این اثر از آن جهت ارزشمند است که به جای ارائه یک دیدگاه یکجانبه، دو فیلسوف برجسته با مبانی فکری کاملاً متفاوت را روبهروی هم قرار میدهد. به همین دلیل، خواننده همزمان با استدلالهای هر دو طرف آشنا میشود و میتواند درباره پرسشهایی مانند «آیا اصلاحات تدریجی واقعاً میتوانند جامعه را متحول کنند؟» نظریات را مقایسه کند.
این کتاب برای اولین بار در سال ۱۳۵۱ با ترجمه هوشنگ وزیری از سوی انتشارات خوارزمی منتشر شده و به تازگی چاپ پنجم آن با طرح جلدی تازه از سوی انتشارات خوارزمی منتشر شده است.