آریا جوان - خراسان / چرا قدردانی از اتفاقهای کوچک زندگی، یک مهارت ضروری برای حفظ آرامش روان و صمیمیت خانوادگی است؟
اگر همین امروز از شما بپرسند که روزتان چطور گذشت، احتمالا ذهن شما بیاختیار به سراغ ترافیک خستهکننده، دغدغههای مالی، یا تنشهای محیط کار میرود. در دنیای پرشتاب امروز که اخبار نگرانکننده و فشارهای اقتصادی بخش جداییناپذیری از زندگی شدهاند، تمرکز روی نداشتهها و غصهها برای بسیاری از ما، به یک عادت ذهنی روزمره تبدیل شده است. در چنین شرایطی، شاید صحبت از مفهومی به نام «شکرگزاری» کمی شعارگونه، کلیشهای یا دور از واقعیتهای ملموس زندگی به نظر برسد. اما از نگاه روانشناسی، قدردانی و شکرگزاری اصلاً به معنای انکار مشکلات نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ سلامت روان در برابر توفان استرسهاست.
چرا ذهن به نیمه خالی لیوان خیره میشود؟
مغز انسان برای محافظت از بقای ما به گونهای طراحی شده است که همیشه به دنبال شناسایی خطرها و نکات منفی باشد؛ پدیدهای که در روانشناسی به آن «سوگیری منفینگری» میگویند. وقتی در طول روز با چالشی روبهرو میشویم یا رفتار نامناسبی از دیگران میبینیم، زنگ خطر مغز به صدا درمیآید و هورمون استرس (کورتیزول) در بدن ترشح میشود. این مکانیسم دفاعی، ذهن ما را در یک حالت آمادهباش خستهکننده نگه میدارد. اما شکرگزاری، دقیقاً مثل یک ترمز قوی برای این چرخه اضطرابزا عمل میکند. تحقیقات نشان میدهد وقتی آگاهانه تصمیم میگیریم به داشتهها و جنبههای مثبت زندگی هم توجه کنیم، مغز شروع به ترشح هورمونهای آرامبخش و شادیآوری مثل دوپامین و سروتونین میکند. با استمرار در تمرین قدردانی، مسیرهای عصبی مغز به مرور بازسازی میشوند تا به جای گیر افتادن در چرخه نشخوارهای فکری و افسردگی، تابآوری به مراتب بیشتری در برابر ناملایمات پیدا کنیم. در واقع، شکرگزاری یک داروی ضداضطراب طبیعی و بدون هزینه است.
نجات صمیمیت در فضای خانواده
در فضای خانواده و روابط زناشویی، اهمیت شکرگزاری دوچندان میشود. ریشه بسیاری از فاصلهها و سردیها میان همسران، نه بحرانهای بزرگ یا دخالت اطرافیان، بلکه احساس تلخ «دیده نشدن» است. وقتی زحمات روزمره همسر، چه کار کردن بیرون از منزل و چه مدیریت امور خانه، صرفاً به عنوان یک «وظیفه بدیهی» تلقی میشود و کلمه جادویی «ممنونم» از دیالوگهای روزانه خانه حذف میگردد، صمیمیت و انگیزه آرامآرام در آن زندگی کمرنگ میشود. قدردانی همچون چسبی قدرتمند است که ترکهای عاطفی را ترمیم میکند و به طرفین احساس ارزشمندی میبخشد.
از سوی دیگر، والدینی که فرهنگ شکرگزاری را در محیط خانه نهادینه میکنند، در حال واکسینه کردن فرزندانشان در برابر افسردگی هستند. کودکی که در بستر خانواده یاد میگیرد برای یک غذای گرم، سقف بالای سر و سلامتیاش سپاسگزار باشد، در بزرگسالی به فردی متوقع و همیشه شاکی تبدیل نخواهد شد. او مهارت ارزشمند «لذت بردن از مسیر زندگی» را آموخته است و میداند چگونه از کوچکترین داشتههایش احساس رضایت کند.
چطور شکرگزاری را به عادت روزانه تبدیل کنیم؟
باید تأکید کنیم که شکرگزاری به معنای ترویج خوشبینی افراطی یا نادیده گرفتن دردها نیست. ما چالشهای اقتصادی و دشواریهای زندگی را به وضوح میبینیم و برای تغییر شرایط نامطلوب تلاش میکنیم، اما آگاهانه «انتخاب میکنیم» که تمام تمرکزمان را فقط روی تاریکیها و نداشتهها نگذاریم.
برای شروع این مسیر تازه، نیازی به اقدامات سخت و پیچیده نیست، کافی است یک سنت ساده در خانهمان ایجاد کنیم. مثلاً شبها سر سفره شام یا پیش از خواب، از یکدیگر بپرسیم: «امروز چه اتفاق خوبی افتاد؟» و از هر یک از اعضای خانواده بخواهیم فقط یک اتفاق ساده را که بابت آن خوشحال است، بیان کند. روزهای اول ممکن است ذهن مقاومت کند و بگوید «هیچ اتفاق مثبتی نیفتاد»، اما به مرور یاد میگیرد که رویدادهای مثبت را شکار کند. این اتفاق میتواند به سادگی نوشیدن یک فنجان چای در کنار هم، شنیدن صدای یک دوست قدیمی، یا برخورداری از نعمت سلامت باشد.
دیدن داشتهها بدون انکار نداشتهها
زندگی هیچگاه بدون نقص و کاستی نبوده و نخواهد بود. همیشه مسائلی برای غصه خوردن و خلأهایی برای پرکردن وجود دارد. اما شکرگزاری، هنر ظریف دیدن داشتهها در میان انبوهی از کمبودهاست
نویسنده: پرستو عادل صدیق | کارشناسی ارشد روان شناسی عمومی