آریا جوان - مدیر کل دفتر امور بیابانهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ضمن اشاره به ۱۵ تریلیون دلار خسارت سالانه بیابانزایی در جهان و تلاش ایران برای مدیریت کانونهای بحرانی فرسایش بادی کشور، بر ضرورت وجود نگاه فرابخشی برای مقابله با بیابانزایی و تامین بودجه لازم برای این کار تاکید کرد.
غلامرضا هادربادی همزمان با روز جهانی مقابله با بیابانزایی (۱۷ ژوئن، ۲۷ خرداد) با اشاره به تاثیر تغییرات اقلیمی بر بیابانزایی اظهارکرد: وقتی مقدار گازهای گلخانهای مانند دیاکسید کربن، متان، ناکس، اکسید گوگرد و گازهای یخچالی در مجاورت کره زمین افزایش پیدا میکنند، موجب به تله افتادن طول موج بلند حاصل از نور خورشید میشوند که افزایش دمای اطراف کره زمین در پی دارد، در نتیجه گرمایش زمین اتفاق میافتد و فشردگی ابرها که منجر به بارش باران میشود، کاهش پیدا میکند بنابراین بارندگی بر اثر گرمایش زمین ناشی از افزایش گازهای گلخانهای کمتر میشود.
نقش درختکاری بر کاهش اثرات تغییرات اقلیمی
وی با بیان اینکه حدود ۶۰ درصد اثر گلخانهای مربوط به گاز دی اکسیدکربن است، گفت: درختان دی اکسید کربن را جذب میکنند بنابراین احیای منابع طبیعی یا کاشت نهال باعث کاهش دی اکسید کربن به عنوان یکی از مهمترین گازهای گلخانهای میشود اما از بین بردن درختان افزایش دیاکسیدکربن و گرم شدن هوای مجاور زمین همچنین کاهش بارندگی را در پی دارد که منجر به بروز خشکسالی میشود.
مدیر کل دفتر امور بیابانهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور افزود: خشکسالی یکی از عوامل مهم بیابانزایی در همه جای دنیا از جمله ایران است بنابراین گرمایش زمین، تغییرات اقلیمی، افزایش انتشار گازهای گلخانهای باعث کاهش بارندگی، تشدید خشکسالی و افزایش روند بیابانی شدن میشود.
وی اضافه کرد: هر زمانی که تعادل آب، خاک، هوا و پوشش گیاهی به هم بخورد، شروع بیابانزایی است بنابراین بیابانزایی فقط مخصوص مناطق خشک و نیمهخشک نیست. اگر این تعادل در مناطق نیمهمرطوب و حتی مرطوب به هم بخورد، بیابانزایی رخ میدهد پس خشکسالی فقط عامل وقوع بیابانزایی نیست.
هادربادی با بیان اینکه بیابانزایی یک پدیده فرامرزی است،گفت: بنا بر اعلام بانک جهانی، ۱۵ تریلیون دلار خسارت سالانه حاصل از بیابانزایی است. از طرف دیگر بیابانزایی باعث به خطر افتادن حاصلخیزی خاک، امنیت غذایی و سلامت عمومی میشود. به همین علت مجمع عمومی سازمان ملل در ۱۷ ژوئن سال ۱۹۹۴ (۲۷ خرداد ماه) سندی را تحت عنوان کنوانسیون مقابله با بیابانزایی تصویب کرد و روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی با هفدهم ژوئن یا ۲۷ خرداد مصادف است. بر اساس آمار کنوانسیون مقابله با بیابانزایی ملل متحد ۱۰ تا ۱۷ درصد اقتصاد جهان به دلیل بیابانزایی کاهش پیدا کرده است.
وجود ۱۱۰ کشور بیابانی در دنیا
وی ادامه داد: ۱۱۰ کشور بیابانی در دنیا وجود دارند اما ۱۹۶ کشور دنیا عضو کنوانسیون مقابله با بیابانزایی ملل متحد هستند چراکه بیابانزایی یک تهدید خزنده است که نه فقط مناطق خشک و نیمهخشک بلکه مناطق مرطوب و جنگلی جهان را هم تحت تاثیر قرار میدهد. ایران سال ۱۳۷۵ یعنی در سال اول تصویب سند کنوانسیون به عنوان سومین کشور دنیا به کنوانسیون مقابله با بیابانزایی پیوست و در همان سال برنامه اقدام ملی را تدوین کرد و تاکنون اقدامات موثری در حوزه مقابله با بیابانزایی در کشور صورت گرفته است.
هادربادی در ادامه با اشاره به الزام منابع طبیعی بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه برای کاهش کانونهای بحرانی فرسایش بادی گفت: بر اساس ماده ۳۲ برنامه هفتم توسعه که مربوط به فصل هفتم (امنیت غذایی) است، دستگاههای متولی از جمله سازمان منابع طبیعی کشور ملزم به کاهش ۲۰ درصدی سطح کانونهای بحرانی فرسایش بادی هستند.
وی تصریح کرد: ۱۴ میلیون هکتار کانون بحران فرسایش بادی در کشور داریم که تنها در اراضی ملی قرار ندارند و در مناطق چهارگانه محیط زیستی، اراضی کشاورزی دیم و شخم خورده، محل دپوی معادن، جادههای خاکی و مسیل خشک رودخانهها هم وجود دارند بنابراین دستگاههای متولی این مناطق هم برای کنترل فرسایش بادی مد نظر قانونگذار قرار گرفتهاند.
هادربادی تاکید کرد: هدف کلی ما تبدیل تهدیدها به فرصتها با تکیه بر خلاقیتهاست ضمن اینکه از ظرفیت کلیه دستگاه متولی مانند وزارتخانههای راه و شهرسازی، صنعت، معدن و تجارت و سازمان حفاظت محیط زیست برای کنترل کانونهای بحران فرسایش بادی استفاده میشود.
ایجاد ۱.۴ میلیون هکتار جنگل دستکاشت در ایران
مدیر کل دفتر امور بیابان های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور درباره اقدامات ایران در زمینه مقابله با بیابانزایی گفت: ۱.۴ میلیون هکتار جنگل دستکاشت در کشور با گونههای مقاوم و سازگار بهویژه در کانونهای بحرانی بیابانی و فرسایش بادی ایجاد شده است علاوه بر آن ۲۸۶ هزار هکتار مالچپاشی در تپههای ماسه روان با هدف تثبیت آنها صورت گرفته که بیشتر همراه با نهالکاری بوده است.
وی ادامه داد: تاکنون ۱۳ هزار کیلومتر بادشکن زنده و غیر زنده در اطراف مزارع، فرودگاهها، جادهها و برخی دیگر از زیرساختها ایجاد شده است علاوه بر آن مدیریت روانآب در ۳۶۱ هزار هکتار انجام و ۱۰.۵ میلیون هکتار طرح مدیریت مناطق بیابانی تهیه شده که پیش زمینه اجرای فعالیتهای مقابله با بیابانزایی در کشور است. احداث تلههای رسوبگیر، اجرای سیستمهای چرایی و قرق، اجرای طرحهای مدیریت مشارکتی علاوه بر آن مراقبت آبیاری در سطح حدود ۱.۷ میلیون هکتار با مشارکت سایر دستگاهها، تشکلها، خیرین و ذینفعان در دست اجراست.
هادربادی تاکید کرد: تمرکز ما برای احیای کانونهای بحرانی فرسایش بادی با گونههای سازگار بومی و اقتصادی با مشارکت جوامع محلی است. علاوه بر آن از ظرفیت خیرین و مسئولیتهای اجتماعی در حوزه مقابله با بیابانزایی استفاده میکنیم.
وی با بیان اینکه تقویت مناسبات بینالمللی در حوزه کنترل بیابانزایی را در دستور کار داریم، گفت: در اجلاس کشورهای عضو کنوانسیون مقابله با بیابانی در عربستان حضور و در اجلاسهای بین منطقهای حضور فعال داشتهایم علاوه بر آن سندهای همکاری با کشورهای حاشیه خلیج فارس که کانونهای بحرانی فرسایش بادی و گرد و غبار اثرگذار بر کشور دارند، تهیه شده است. کار تلفیقی در حوزه آبخیزداری و آبخوانداری و احیا را نیز در در حوزه مقابله با بیابانزایی در دستور کار داریم.
مدیر کل دفتر امور بیابانهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور درباره مناطق دارای اولویت برای اجرای پروژههای بیابانزایی در کشور اظهار کرد: همه ۱۴ میلیون هکتار کانون بحرانی فرسایش بادی در ۲۲ استان بیابانی کشور مهم هستند البته برخی استانها مشکلات بیشتری در این زمینه دارند اما بهطور کلی تمرکز ما روی کانونهای بحرانی فرسایش بادی در سراسر کشور است.
چالشهای اجرای طرحهای مقابله با بیابانزایی در کشور
وی درباره چالشهای اجرای طرحهای مقابله با بیابانزایی در کشور گفت: چند اتفاق برای پایداری و همافزایی اقدامات باید رخ دهد؛ اول این که موضوع مقابله با بیابانزدایی از وظیفه دستگاهی به یک نگاه ملی و وظیفه فرابخشی تبدیل شود و همه دستگاههای چه دستگاههای موثر در زمینه مقابله با بیابانزایی و چه دستگاهیهایی که نتیجه اقدامات آنها روند بیابانزایی را تسریع میکند باید برای کاهش این چالش دست به دست هم دهند.
مدیر کل دفتر امور بیابان های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تامین اعتبارات متناسب با مقابله با بیابانزایی را دومین چالش ذکر و اظهار کرد: به علت گستردگی انجام عملیات مقابله با کانونهای فرسایش بادی همچنین به دلیل شرایط اقلیمی سخت بیابان باید از اقدامات انجام شده برای مقابله با بیابانزایی مراقبت بیشتری صورت بگیرد بنابراین هزینههای اجرا و مراقبت از عملیات مقابله با بیابانزایی در بیابان بیشتر از سایر مناطق است.
هادربادی در پایان با بیان اینکه اقدامات خوبی از سوی وزارت امور خارجه و سایر دستگاه متولی برای استفاده از ظرفیتهای بینالمللی به منظور کنترل کانونهای بحران فرسایش بادی و گرد و غبار در کشورهای همسایه انجام شده است،نسبت به گسترش این فعالیتها ابراز امیدواری کرد.